مقدمه:
كروكودیل پوزه كوتاه با نام انگلیسی «ماگر» از ایران به سمت شرق تا آسام هند و به سمت جنوب تا سریلانكا پراكنش دارد و ایران غربی‌ترین نقطه پراكنش جهانی این گونه به حساب می‌آید. این گونه دارای قدرت سازش‌پذیری بسیار بالایی بوده و دامنه وسیعی از زیستگاه‌ها نظیر رودخانه، دریاچه، بركه و چشمه را در بر می‌گیرد.

بررسی كروكودیل پوزه كوتاه در ایران (گاندو) مقدمه: كروكودیل پوزه كوتاه با نام انگلیسی «ماگر» از ایران به سمت شرق تا آسام هند و به سمت جنوب تا سریلانكا پراكنش دارد و ایران غربی‌ترین نقطه پراكنش جهانی این گونه به حساب می‌آید. این گونه دارای قدرت سازش‌پذیری بسیار بالایی بوده و دامنه وسیعی از زیستگاه‌ها نظیر رودخانه، دریاچه، بركه و چشمه را در بر می‌گیرد. كروكودیل پوزه كوتاه كه منطقه پراكنش آن در ایران محدود به قسمتی از مكران ایران در بلوچستان و محدود به بخشی از منطقه باهوكلات می‌باشد، كروكودیلی است با جثه متوسط تا بزرگ با پوزه پهن كه آفتاب گرفتن بارزترین فعالیت روزانه آن به شمار می‌رود. این گونه نیز همانند سایر خویشاوندان خود بسیار كند به نظر می‌رسد ولی هنگام شكار و شنا بسیار سریع و چالاك عمل نموده و از منابع مختلف غذایی از حشرات گرفته تا پستانداران تغذیه می‌كند. فصل تولید‌مثل آن در ایران تقریباً از اواخر اسفند ماه شروع شده و بعد از طی مراحل جفت‌گیری، لانه‌سازی و تخم‌گذاری نوزادان بعد از طی دوران تفریخ در اواخر تیرماه سر از تخم در می‌آورند كه در این هنگام طول آنها به 25 سانتی‌متر بالغ می‌گردد. نام محلی این گونه در مناطق پراكنش آن در طول رودخانه‌های كاجو و سرباز كه در حوزه شهرستان چابهار واقع گردیده‌اند. «گاندو» می‌باشد.

 

 

جمعیت موجود در ایران تنها بخش كوچكی‌ از جمعیت جهانی این گونه به شمار می‌آید و لذا اطلاق عنوان «كروكودیل ایرانی»به آن نادرست می‌باشد. این گونه در آخرین طبقه‌بندی اتحادیه جهانی‌ حفاظت از طبیعت در گروه آسیب‌پذیر طبقه‌بندی گردیده و عمده‌ترین عامل تهدید‌‌كنندة آن ، تخریب زیستگاه می‌‌باشد. بیولوژی كروكودیل پوزه كوتاه یا تالابی : كروكودیل پوزه كوتاه یا تالابی با نام انگلیسی «ماگر» و نام محلی «گاندو» در مناطق پراكنش آن در ایران و نام علمی Crocodylus palustris متعلق به خانواده Crocodylidae گونه‌ای است متوسط تا بزرگ كه پهن‌ترین پوزه را در بین این خانواده دارد و به همین جهت در ظاهر شبیه «آلیگاتور آمریكایی» می‌باشد. حداكثر طول آن 5-4 متر می‌باشد ولی افراد با طول كمتر، بیشتر دیده می‌شوند كه نیمی از این طول متعلق به دم جانور می‌باشد. این گونه در ناحیه پس سری خود دارای دو جفت اسكیوت یا فلس بزرگ شاخی كه هر جفت در یك طرف واقع گردیده و به دنبال آن یك تركیب مربع شكل مركب از 6 صفحه بزرگتر قرار دارد.مجموع دندان‌های آن به 68-66 عدد بالغ می‌گردد كه 19 دندان در طرفین فك بالا و 15 دندان در طرفین فك پایین قرار دارند. در زیر هر دندان یك دندان دیگر نیز قرار گرفته است كه با شكستن یا افتادن دندان‌رویی جایگزین آن می‌شود. اندام‌ها (دست‌ها و پاها) كوتاه بوده و 5 انگشت منتهی به ناخن‌های بلند در پاهای جلویی و 2 انگشت منتهی به ناخن در پاهای عقبی وجود دارد. فاصله مابین انگشتان در پاهای عقب كاملاً پرده دار بوده (مانند پای مرغابی سانان) و پاهای جلویی تنها در قاعدة انگشتان دارای پرده باشند. پاهای عقبی در این گونه بسیار قوی و تنومند می‌باشند كه این صفت یكی از بارزترین و مهمترین ویژگی‌های خاص این گونه در مقایسه با سایر گونه‌ها می‌باشد. این امر تطابق با یكی از عادات و رفتار معمول كروكودیل پوزه كوتاه یعنی پیاده روی زیاد آن در خشكی حتی در مسافت‌های طولانی می‌باشد و به لحاظ اینكه پاهای عقب سطح اتكا بدن جانور می‌باشند رشد بیشتری نموده و توانایی تحمل وزن آن را دارند. سطح پشتی بدن نیز توسط 4تا 6 ردیف طولی كه در هر ردیف 17-16 فلس شاخی وجود دارد پوشانده شده است. دم نیز توسط صفحات شاخی كه بخشی از این فلسها در قسمت بالایی لبه‌دار می‌باشند پوشانیده شده و تركیب این فلسهای لبه‌دار به شكل y از نگاه بالا قابل تشخیص است. دم در قاعده بسیار تنومند و سترگ و در انتها فشرده و باریك است. با توجه به اینكه تنها وسیله شناگری در این گونه دم آن می‌باشد این شكل ظاهری خاص كمك بسیار شایانی در این امر نموده و آنها را به شناگرانی بسیار كار آمد و ماهر تبدیل كرده است. رنگ عمومی بدن در افراد جوان سبز روشن با لكه‌های سیاه و در افراد مسن‌تر خاكستری تا حدی قهوه‌ای با لكه‌های سیاه كم رنگتر می‌باشند.مردمك چشم در این گونه نیز عمودی و بیضوی شكل می‌باشد كه نوعی تطابق برای فعالیت‌های شبانه جانور به حساب می‌آید ضمن این كه پلك سوم به صورت پرده شفاف كه مانع از دید جانور نمی‌شود، سطح چشم را در داخل آب پوشانیده و از آن حفاظت می‌كند. موقعیت و نحوه قرار گرفتن چشمها روی سر طوری است كه حتی وقتی تمام بدن زیر آب قرار می‌گیرد، كروكودیل می‌تواند آنها را خارج از آب نگه دارد.

سوراخ‌های بینی و گوشها نیز دارای موقعیت مشابهی با چشم‌ها می‌باشند به طوری كه در یك لحظه می‌تواند هر سه اعضای بویایی، شنوایی و بینایی را خارج از آب نگه دارد بدون اینكه سایر بخشهای بدن قابل رؤیت باشند. عکس سوراخهای بینی و گوشها نیز در زیر آب توسط درپوشهای پوستی پوشانده و مانع از دخول آب به داخل حفره گوش و بینی می‌شوند. این گونه نیز مانند سایر گونه‌ها از حواس بسیار قوی برخوردار بوده و قادر به تشخیص صدا و احتمالاً بو از فواصل دور می‌‌باشد. گاندو در ساعاتی كه هوا خیلی گرم و یا خیلی سرد و بارانی نباشد فعال‌تر است و در طول ساعاتی كه دمای هوا قابل تحمل‌تر باشد در حال آفتاب گرفتن و در غیر این صورت داخل آب و یا نقب خود پناه می‌برد. این گونه زیستگاه‌های بسیار متنوعی را اشغال نموده و از تمام منابع آبی موجود در زیستگاه‌های خود استفاده می‌كند. به طوری كه در دریاچه پشت ته‌نشین، بركه‌های دست ساز كنار روستاها، استخرهای پرورش ماهی، مسیر رودخانه‌های سرباز و كاجو و بركه‌های طبیعی موجود در این مسیرها می‌توان آنها را یافت. به نظر می‌رسد در حالت اخیر بركه‌هایی كه دارای وسعت زیاد با پوشش گیاهی كنار آب قابل توجه و متراكم، مطلوب‌تر می‌باشد. تولیدمثل در كروكودیل پوزه كوتاه : در همة اعضاء راسته كروكودیلین‌ها لقاح داخلی بوده و همة آنها تخم‌گذار هستند و در همة گونه‌ها جنس نر نسبت به جنس ماده اظهار تمایل می‌كند. به لحاظ شكل و نوع خاص اندام‌های تناسلی، جفت‌گیری حتماً باید در آب صورت گیرد و بدین نحو است كه جنس نر در آب كنار جنس ماده قرار گرفته و چسبیده و موازی با آن شنا می‌كند تا اینكه در نهایت كلیه مراحل جفت‌گیری انجام پذیرد. در طول مدت جفت‌گیری، هر دو جنس در روی آب قرار گرفته و زیر آب نمی‌رود. مراحل تولید مثل كروكودیل تالابی نیز مانند سایر گونه‌ها شامل جفت‌گیری ، جفت‌یابی ، لانه‌سازی ، تخم‌گذاری و خروج از تخم نوزادان می‌باشد.البته ملاحظه و ثبت این مراحل به طور منظم در یك فصل نیاز به حوصله و وقت زیاد و امكانات داشته و بسیار سخت و مشكل است. تخم‌گذاری این گونه به مانند گونه كروكودیل نیل بدین شكل است كه جنس ماده گودالی شبیه به كوزه یا تخم‌مرغ بزرگ بر روی زمین حفر نموده و تخم‌ها را در بستر این حفر قرار می‌دهد. خاك حفره باید نرم و با رطوبت مناسب بوده و عمق آن حدود 30 سانتی‌متر باشد.محل لانه معمولاً در ساحل رودخانه در جایی كه ارتفاع و فاصله مناسبی از ساحل رودخانه‌ها داشته باشد حفر می‌گردد.

تخم‌ها دارای دو جدار می‌باشد كه جدار بیرونی آهكی و سخت و شكننده و جدار زیر آن نازك و به صورت پردة سفید رنگ و مقاوم و قابل انعطاف می‌باشد. تعداد تخم‌ها بسته به عوامل متفاوت نظیر تغذیه و یا شاید سن مادر متفاوت بوده و به طور معمول در محدوده بین 30-20 عدد قرار می‌گیرد. روی تخم‌ها بعد از قرار گرفتن در بستر حفره توسط خاك پوشانیده شده و مادة تخم‌گذار با حركات دم خود سعی می‌كند شكل لانه را كاملاً شبیه محیط اطراف بازسازی نماید ضمن اینكه گاهی نیز یك و یا حتی دو لانه كاذب جهت فریب دادن شكارچیان طبیعی در اطراف لانه می‌سازد كه از نظر ظاهری كاملاً شبیه به لانه اصلی می‌باشد. مراحل جفت‌گیری در منطقه باهوكلات از اواخر اسفند ماه شروع شده و تخم گذاری گاندو نیز در طول بررسی‌ها و مطالعات در اواخر اردیبهشت ماه ثبت گردیده است. طول تخم‌ها به طور متوسط 8-7 سانتی‌متر، عرض آنها 4 سانتی‌متر و وزن متوسط آنها نیز 100-85 گرم است. با توجه به طول مدت تفریخ تخم‌ها كه 60-50 روز به طول می‌انجامد خروج از تخم نوزادان مصادف با اواسط تا اواخر تیر ماه می‌باشد. معمولاً جنس ماده كار حفاظت از لانه را انجام می‌دهد و اگر نزدیك لانه باشد در صورت بروز خطر با حركاتی نظیر ضربات دم و یا حمله كردن سعی در دفاع از لانه می‌كند.نقش جنس نر در امر حفاظت از لانه و نوزادان مشخص نشده است. ضمن اینكه امر حفاظت توسط جنس ماده نیز امری قطعی و صد در صد نیست و حتی اغلب می‌توان لانه‌ها را بدون محافظ دید. بعد از طی مدت لازم برای تكامل جنین نوزادان در زیر خاك با ایجاد صدا مادر را از تولد خود آگاه می‌سازند زیرا به لحاظ جثه و عدم توانایی و نیز شرایط خاك روی لانه خود قادر به خروج از حفره و گذر از خاك روی لانه نیستند و جنس ماده به محض شنیدن این صدا اقدام به حفر لانه نموده نوزادان را با دهان خود به نزدیكترین و امن‌ترین منبع آبی هدایت می‌كند البته در صورت نزدیك بودن آب و سهولت دسترسی نوزادان خود نیز به سمت آب می‌روند.نوزادان هنگام خروج از تخم 25 سانتی‌متر طول دارند (T.Halliday etal.1986 whitaller 1984) و به رنگ زیتونی روشن با لكه‌های سیاه روی سطح بدن، دم و پهلوهای خود هستند كه توام با رشد، كم رنگ‌تر می‌شوند. در طول مدت رشد نوزادان، جنس ماده دائماً در كنار آنها بوده و از آنها حفاظت می‌كند و می‌توان آنها را دائماً در كنار هم ملاحظه كرد.

در صورت فراهم بودن غذا و مساعد بودن شرایط، نوزادان گونه پوزه كوتاه به سرعت رشد نموده و تا پایان سال می‌توانند تا یك متر رشد نمایند. (T.Halliday etal .1986) نوزادان از حشرات و لارو آنها، دوزیستان و لارو آنها و بچه‌ماهی‌ها كه معمولاً در بركه‌های منطقه باهوكلات یافت می‌شوند، تغذیه می‌كنند. رژیم غذایی نوزادان همراه با رشد دچار تغیراتی می‌شود و در نهایت در صورت فراهم بودن، به شكل تغذیه از منابع گوشتی نظیر ماهی، پرندگان یا پستانداران ختم می‌شود. در این گونه نیز مرحله تخم و نوزادی آسیب پذیرترین مرحله در سیكل زندگی آن می‌باشد. تخم‌های كروكودیل منبع غذایی خوبی برای حیواناتی مثل مارها، بزمچه‌ها شغال، روباه، جوندگان و پستانداران گوشتخوار كوچك نظیر خدنگ به شمار می‌رود. نوزادان تازه از تخم در آمده نیز در معرض خطراتی نظیر پرندگان شكاری و ماهی‌خوار، پستانداران و خزندگانی مثل بزمچه‌ها هستند ضمن اینكه همجنس خواری در بین اكثر گونه‌های كروكودیل‌ها معمول است. با توجه به اقلیم‌ خاص منطقه باهوكلات می‌توان گفت كه شرایط اقلیمی بیشترین تلفات را به نوزادان وارد می‌سازد. سیلابهای تند و ناگهانی در اثر بارندگی‌های خاص منطقه، كه به شدت گل‌آلود نیز می‌باشد، با ایجاد خفگی و یا صدمات جسمانی و فیزیكی باعث مرگ و میر نوزادان می‌گردند. در حالت عكس نیز بیشترین تهدید متوجه نوزادان است زیرا كم آبی بیش از حد باعث خشك شدن بركه‌ها شده و تنها پناه گاه و جای امن را از نوزادان گرفته و آنها را نسبت به گرمای بیش از حد محیط، كمبود غذا و شكارچیان طبیعی آسیب پذیرتر می‌سازد .

تغذیه : راسته كروكودیلین‌ها همگی كوشتخوار بوده و هر نوع جانداری را كه قادر باشند، می‌خورند حتی عادت به مردارخواری نیز در آنها دیده شده است. لیكن بیشتر گونه‌ها غذای خاصی را ترجیح می‌دهند و یا نسبتاً محدود به منابع غذایی بخصوصی می‌باشند. غذا و شكار مورد نظر همراه با رشد تغییر می‌یابد ضمن اینكه اندام بزرگتر از تنوع غذایی بیشتری برخوردار هستند. تفاوت ظاهری اعضاء این راسته نیز مرتبط با رژیم غذایی آنهاست. به عنوان مثال گاویال كه دارای پوزه‌ای باریك و كشیده است منحصراً از ماهی تغذیه می‌كند و در مقابل گونه‌ای مثل كروكودیل پوزه‌ كوتاه یا گاندو دارای پوزه‌ای پهن و آرواره‌های قوی می‌باشد كه برای شكار حیواناتی مثل پرندگان و پستانداران كه از اسكلت‌بندی محكم‌تری برخوردار هستند، مناسب می‌باشد. (T.Hallday etal .1986) به طوری كه افراد بزرگتر این گونه حتی قادر به حمله و گرفتن یك گاو نیز می‌باشند (Whitaller 1984) نوزادان و افراد كوچكتر گونه پوزه كوتاه از حشرات، سخت پوستان، ماهی‌های كوچك و افراد بزرگتر از پرندگان، خزندگان و ماهی‌های و انواع پستانداران نظیر سگ، بز و حتی در صورت فراهم نبودن غذا از حشرات تغذیه می‌كنند. در جهت تعیین نوع تغذیه گاندو در منطقه باهوكلات چندین نمونه مدفوع جمع‌آوری گردید كه حاوی بقایای ماهی، پر و پشم و سوسك بودند. (Crocodile specialist Group newsletter.vol18 no1.jan-mar.1999) (-report from Iran. Asjharmobaraki) نوع تغذیه گاندو بستگی به منابع غذایی قابل دسترس نیز دارد. در محل‌هایی كه جمعیت ماهی زیاد است به خصوص در فصول گرمتر كه به لحاظ تبخیر آب جمعیت ماهی‌ها متمركز می‌شوند و به نظر می‌رسد كه رژیم ماهی خواری را ترجیح می‌دهد (1984Whitaller) آنها همچنین به پرندگان و پستاندارانی كه وارد زیستگاه آنها شوند عكس‌العمل نشان می‌دهند.

در منطقه باهو‌كلات شكار سگهای ولگرد و احشام اهالی و روستائیان كنار بركه‌ها توسط گاندو بسیار معمول بوده و حتی این امر مهم‌ترین موردی است كه اهالی محلی نسبت به آن معترض می‌باشند اخیراً نیز كه ماهی كپور كه به احتمال در اثر سیلاب‌ها و یا علل دیگر از كار گاه‌های پرورش ماهی به رودخانه‌های كاجو و سرباز راه یافته است به منابع غذایی گاندو اضافه گردیده و در یكی از بررسی‌ها در بركه «جور» موفق به دیدن كروكودیلی شدیم كه در حال خوردن یك كپور 70 سانتی‌متری بود كه خود شكار كرده بود. (CS.Gnewslrtter. vol18 no1. Janmar.1999-report from Iran. Asjharmobarahi) گاندو در صورت لزوم برای فراهم آوردن غذا در خارج از آب شب‌ها به جستجوی غذا می‌پردازد و این گونه نیز به مانند سایر وابستگان خود به لحاظ ساختمان خاص پوزه و دندان‌ها قادر به جویدن غذای خود نمی‌باشد. لذا در صورت كوچك بودن جثه شكار آن را یكجا بلعیده و در غیر این صورت با تكان‌های شدیدی كه با حركات سریع و نیرومند سر ایجاد می‌كند آنرا تكه‌تكه می‌كند. استراتژی دیگر كروكودیل برای نگه‌داشتن شكار به این شكل در زیز آب و یا زیر آفتاب است كه بدین ترتیب لاشه شكار شل و نرم شده و به راحتی از هم جدا می‌شود. نیاز غذایی این گونه نیز به مانند سایر گونه‌ها به لحاظ پایین بودن متابولیسم پایه بدن بخصوص در فصول خنك بسیار پایین است و آنها نیاز شدیدی به اینكه هر روز غذا بخورند ندارند و حتی یك وعده غذای مختصر می‌تواند آنها را روزها بی‌نیاز نگه دارد. در مورد عادت آدمخواری كروكودیل پوزه كوتاه تا كنون گزارشی ارائه نگردیده و به هیچ عنوان انسان به عنوان یك منبع غذایی برای این گونه ثبت نشده است . حمله‌هایی كه گاهی اوقات صورت گرفته نیز احتمال می‌رود نوعی اشتباه در تشخیص شكار باشد كه تعداد آنها بسیار كم بوده و با توجه به مقیاس زمانی می‌توان آن را در حد صفر تلقی كرد. ( Whitaller 1984) در منطقه باهو‌كلات نیز به ندرت حمله‌های خفیفی نظیر گاز گرفتگی دست و یا پای روستائیان منطقه دیده شده كه قابل اغماض می‌باشد و در كل وجود گاندو در بركه‌ها و استخرها تهدیدی برای اهالی و بومیان ساكن در كنار این منابع نمی‌باشد به‌ طوری كه حتی بچه‌ها در این بركه‌ها شناكرده و زنان با آسودگی خاطر در كنار بركه‌ها به شستن ظرف و لباس می‌پردازند. رفتارشناسی گاندو : فعالیتها و عادات و رفتارهای روزانه گاندو ناشی از فیزیولوژی این گونه و نحوه زندكی آن بوده و به لحاظ خونسرد بودن اقدام به فعالیتهایی می‌كند كه لازمه بقا و زندگی آن است. رفتارهای عمده و شاخص گاندو را می‌توان به بخشهای زیر تقسیم‌بندی نمود:

  1. عادانت دو زیستی یا رفتارهای داخل آب
  2. عادات و رفتار معمول خارج از آب
  3.  نقب زنی
  4.  مهاجرت
  5. قلمروخواهی گاندو را به حالت‌های مختلف می‌توان داخل آب دید،

گاهی اتفاق می‌افتد كه ساعتها زیر آب باقی می‌ماند و تنها در فواصل 5 –3 دقیقه‌ای و گاهی بیشتر برای مدت بسیار كوتاهی تنها پوره خود را از آب بیرون آورده و دوباره به زیر آب می‌برد كه احتمالا این عمل برای تنفس و هواگیری به كار می‌رود. گاهی نیز به صورت ساكن در یك محل در خالی كه تنها سر جانور بیرون بوده و هیچ تحرك و تغییر مكانی ندارد در فواصل متفاوت كه حتی به یك ساعت نیز می‌انجامد باقی می‌ماند. راهپیمایی در بستر بركه و یا رودخانه نیز رفتاری ثبت شده برای این گونه می‌باشد كه به نظر می‌رسد این امر فعالیتی در جهت یافتن غذا باشد. حالت شناگری در روی آب نیز حالتی است كه معمولاً به چشم می‌خورد و جانور در حالی كه كل سطح بالایی بدن آن تا انتهای دم بیرون از آب است اقدام به شنا روی آب در طول و عرض بركه یا رودخانه می‌كند. لازم به ذكر است كه در ساعات نامساعد روز خواه گرمای زیاد و یا باد و حتی خنگی هوا گاندو معمولاً در داخل آب بوده وبدین ترتیب از شرایط غیر دلخواه رهایی می‌یابد ... فعالیتهای معمول شبانه روزی گاندو در خارج از آب محدود بوده و به طور عمده شامل آفتاب گرفتن و یا به بیان دیگر لمیدن در زیر آفتاب و یا شب‌گردی می‌گردد. شب‌گردی در گاندو بسیار معمول بوده و شامل طی مسافتهای كوتاه و بلند برای یافتن غذا می‌باشد. آفتاب گیری در ساعات خاصی از روز بسته به شرایط محیطی و فصل از عمده رفتارهای روزانه گاندو به شمار می‌رود به نحوی كه در طول روز می‌توان آنها را ساعتها در این حالت مشاهده نمود. این رفتارها به همراه رفتارهای دوزیستی آن تابعی از شرایط محیط برای تنظیم بیولوژیك جریان خون، متابولیسم و دمای بدن می‌باشند و ساعات آن در طول فصول سرد و گرم متفاوت است. شب‌گردی در این گونه بسیار گزارش شده و به دفعات در طول بررسی‌ها نیز ردپای گاندو را در اطراف بركه یا در مسیرهای متفاوت تعقیب نموده‌ایم. این امر حتی به دفعات توسط روستائیان محل ساكن كنار بركه‌ها گزارش شده بدین نحو كه گانو برای یافتن غذا شبها به داخل روستاها می‌آید و مشاهده ردپای گاندو در داخل محوطه روستا شاهدی بر صحت این مدعا بود. عادت نقب‌زنی این رفتار را شاید بتوان شاخص‌ترین و بارزترین رفتار گاندو در بین تمام كروكودیل‌ها ذكر كرد كه در همة نقاط پراكنش آن نیز گزارش گردیده است. نقب زنی اساساً برای ایجاد پناهگاه جهت فرار از گرما و خشكسالی در فصول گرم ایجاد می‌شود و در صورت خشك شدن آب رودخانه و یا بركه‌ها بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرد. در طول بررسی‌های انجام یافته توانستیم در چندین مورد ردپای گاندو را در مسیر رفت و برگشت به داخل نقب تعقیب نماییم. شواهد و گفته‌ها دال بر این واقعیت بود كه گاندو ساعات گرم را داخل تونل خود سپری می‌كند و با خنك‌تر شدن و حتی تاریك شدن هوا از نقب بیرون آمده و اقدام به گشت و گذار در منطقه برای یافتن غذا و یا انجام سایر فعالیت‌های بیولوژیكی می‌كند. با توجه به اختلاف دمای موجود بین داخل نقب و محیط بیرون و نیز نحوه لانه‌سازی و تخم‌گذاری گاندو بعید به نظر می‌رسد كه از نقب به عنوان محل تخم‌گذاری استفاده شود.

بخصوص اینكه هیچگونه شواهدی و دلایلی در این راستا یافت نشده و حتی در مورد سایر گونه‌ها نیز چنین روشی برای احداث لانه و تخم‌گذاری گزارش نگردیده است. نقب گاندو طویل بوده و رسیدن به انتهای آن به لحاظ شكل خاص لانه و موقعیت آن بسیار سخت است امری كه تا به حال موفق به انجام آن نشده‌ایم. البته به احتمال در انتهای تونل فضای كافی برای چرخش و استراحت یك كروكودیل باید وجود داشته باشد، نقب‌ها اكثراً بر روی دیوارة بركه‌ها و یا دیواره كنار رودخانه با فاصله مشخصی از سطح آب حفر می‌شود و در صورت عدم وجود جای مناسب در كنار بركه در دیواره تپه‌های اطراف و یا حتی در زیر ریشه درختان حفر می‌گردد.(CSG Newsletter. Vol. 18 No2 Apr-jun. 1999. Amobaraki) حفر نقیب امری غریزی بوده و حتی دیده شده است كه كروكودیل‌ها در سن یك سالگی نیز اقدام به این كار می‌نمایند.(Whitaher 1984). مهاجرت شاید شنیدن واژه مهاجرت در مورد كروكودیل، با توجه به معنی و مفهوم خاص مهاجرت كه ناخودآگاه مسافت های طولانی نظیر مهاجرت پرندگان را تداعی می‌كند، امری تعجب انگیز باشد اما واقعیت این است كه این نوع رفتار خاص نیز در مورد كروكودیل ها به خصوص گونه پوزه كوتاه به ثبت رسیده است. این گونه با توجه به خصوصیات مورفولوژیك دارای قویترین پاهای عقب در بین تمام گونه های كروكودیل ها است این امر به جانور توانایی تحمل وزن روی پاهای عقب و در نتیجه قدرت راهپیمایی در خشكی حتی در مسافت های طولانی را می‌دهد. (T.Halliday et. Al. 1986) این مسافت بسته به نیاز و فصل ممكن است از یك بركه به بركه دیگر و از یك منطقه به منطقه دیگر متفاوت بوده و به چندین كیلومتر نیز برسد. این امر بخصوص در فصول خشكسالی هنگامی كه منابع آبی شروع به خشك شدن می‌كنند بیشتر مشاهده می‌شود و كروكودیل‌هایی كه بركة آنها خشك شده اقدام به مهاجرت به سایر مناطق و بركه‌هایی كه هنوز دارای آب هستند می‌كنند، وضعیتی كه در حال حاضر در منطقه باهوكلات حاكم بوده و ناشی از خشكسالی می باشد، چنین تحركاتی در هند نیز گزارش شده است. (CSG Newsletter.OCT.-Dec.2000.lndia Vijal (Kumar لذا در هنگام فصول پرباران و فراوانی آب جمعیت كروكودیل پراكنده و در فصول كم باران و خشك جمعیت آنان متمركز است (Whitaker 1984 ) قلمرو خواهی هر چند كه این رفتار بخصوص در ایران به درستی مطالعه نگردیده است ولی كروكودیل پوزه كوتاه نسبت به هم گونة خود دارای قدرت تحمل و پذیرش بالایی است.

این حالت بخصوص در فصل گرما كه در اثر خشك شدن منابع آب جمعیت آنها مجتمع و متمركز می‌گردد بیشتر به چشم می‌خورد و افراد در حد بالایی یكدیگر را تحمل می‌كنند. اما در طول فصل زاد آوری هر دو جنس نر و ماده به شكل رو به تزایدی قلمرو طلب می شوند و نسبت به حضور هر فرد دیگر با حركات متفاوت نظیر ایجاد صدا، ضربه سر و دم عكس‌العمل نشان داده حالت تهاجمی به خود می‌گیرند كه در این راستا حتی ممكن است صدمات و آسیب‌های فیزیكی نیز به هم برسانند. (Whitaker 1984) بررسی عوامل تهدید كننده این گونه در آخرین طبقه بندی صورت گرفته توسط اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت جزو گونه‌های آسیب پذیر لحاظ گردیده است ( 1996Lucn Red list). آسیب پذیر به تاكسونی اطلاق می‌گردد كه به طور محتمل در صورت ادامه یافتن عوامل‌ مؤثر در آینده در طبقه «در معرض خطر انقراض» قرار گیرد و شامل تاكسونی‌هایی می‌شود كه عمدة جمعیت آنها به خاطر بهره برداری و یا نابودی شدید زیستگاه یا سایر تخریب‌های زیست محیطی كاهش یافته است. بنابر گزارش گروه تخصصی كروكودیل وابسته به LUCN عمده عوامل تهدید كنندة جهانی این گونه شكار بیش از حد و غیر قانونی و تخریب زیستگاه می‌باشد.تخریب زیستگاه در سراسر مناطق پراكنش جهانی این گونه مهم‌ترین و تاثیر گذارترین عامل تلقی می‌گردد.خوشبختانه در ایران هیچكونه شكار از این گونه صورت نگرفته و طبق قوانین و ضوابط سازمان حفاظت محیط زیست از گونه های حمایت شده خزندگان به حساب می‌آید كه جریمه شكار آن 16 میلیون ریال تعیین شده است. ضمن اینكه در این راستا نباید زحمات و تلاشهای محیط‌بان‌های مستقر در منطقه را نادیده گرفت.

اما عامل عمدة تخریب زیستگاه به نظر امری گریز ناپذیر می‌نماید. تبدیل و تغییر زمین‌های حاشیة منابع آبی، برداشت آب توسط موتور پمپ‌ها، سمپاشی بركه‌ها جهت مبارزه با مالاریا از جمله عواملی هستند كه در منطقه بیشتر به چشم می‌خورند. البته جای بسی خوشحالی و افتخار است كه مردمان بومی منطقه به لحاظ اعتقادات خاصی كه دارند از آسیب رساندن به كروكودیل‌ها خودداری می‌كنند ضمن اینكه تهدیدی نیز از جانب كروكودیل‌ها متوجه آنها نیست. در این میان باید اشاره‌ای نیز به شرایط خاص و خشكسالی حاكم در چند سال اخیر نمود كه باعث سخت‌تر شدن شرایط زندگی كروكودیل ها در منطقه گردیده است و آنها مهمترین منابع غذایی و پناهگاه خود را از دست داده اند. بخصوص تحمل این شرایط برای نوزادان امری تقریباً امكان ناپذیر است به هر حال شدت این صدمات تا چه حدی بوده و در میزان جمعیت كروكودیل تا چه حدی تاثیر گذار بوده امری است كه در سالهای آتی باید مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرد.

نظر خود را اضافه کنید.

ارسال نظر به عنوان مهمان

0 محدودیت حروف
متن شما باید بیشتر از 5 حرف باشد
نظر شما به دست مدیر خواهد رسید
  • هیچ نظری یافت نشد