روند تنظیم برنامه های اصلاح نژادی با هدف تغییر قابلیت های ژنتیكی جوجه های گوشتی كه به منظور تقویت صفات تولیدی آنها صورت می پذیرد، گاهاً با برنامه های تغذیه ای متناسب نیست. به طوری كه برنامه های اصلاح نژادی از طریق ایجاد تغییر در قامت جوجه های گوشتی همچون ناحیه سینه ای بزرگ و سنگین، حجم كم شش ها نسبت به كل بدن، فشار شكمی زیاد بر كیسه های هوایی، افزایش فشار سرخرگ ریوی و میزان متابولیسم بالا به منظور افزایش رشد و بهبود ضریب تبدیل، جوجه ها را نسبت به بروز اختلالاتی همچون سندرم آسیت مستعد نموده است. فاكتورهای تغذیه ای مانند عدم تعادل الكترونیتی مناسب در جیره، تراكم بالای انرژی، عدم تعادل و كیفیت پروتئین جیره نیز ظهور این سندرم را شدت می بخشند. از آنجایی كه این بیماری بیشتر در اثر خارج شدن فعالیت های متابولیكی از مسیر طبیعی خود طی رشدسریع بدن ظهور می یابد، پس بهتر است كه آن را جزء اختلالات متابولیك طبقه بندی نمود.

 

 

● سندرم آسیت

واژه آسیت به تجمع غیر عادی مایع در حفره شكمی اطلاق می گردد. این مایع شكمی در واقع پلاسمای خون است كه به دلیل بالا بودن فشار خون از كبد انتقال می یابد. سندرم آسیت با هایپرتروفی بطن راست قلب همراه است افزایش فشار خون سرخرگ ریوی می تواند دلیل اصلی هایپرتروفی بطن راست قلب و آسیت باشد، زیرا زمانی كه فشار خون سرخرگ ریوی افزایش می یابد قلب مجبور به پمپاژ بیشتری برای خون رسانی می گردد. سندرم آسیت در جوجه های گوشتی به طور فزاینده ای در بخش های مختلف دیده می شود و تلفات خیلی زیادی به صنعت پرورش طیور اكثر نقاط جهان وارد می آورد. تلفات ناشی از سندرم آسیت به دلیل رشد سریع بویژه در خروس ها، از سن ۴ هفتگی به بعد مشاهده می گردد .

به طور اختصاصی در گله هایی كه در ارتفاع ۱۵۰۰ متری یا بالاتر از سطح دریا نگهداری می شوند به علت هیپوكسی و افزایش فشار سرخرگ ریوی، سندرم آسیت مشاهده می گردد، این در حالی است كه ذدر مناطقی با ارتفاعات پایین تر نیز این عارضه را می توان مشاهده نمود. بررسی به عمل آمده در مورد شیوع آسیت نشان می دهد، علت این سندرم در جوجه هایی كه در مناطق مرتفع پرورش داده می شوند و جوجه هایی كه در سطح دریا پرورش می یابند، می تواند یكسان باشد. نشان داده شده است كه هر عاملی مانند تهویه نامناسب و افزایش بخار آب كه بتواند میزان اكسیژن هوا را كاهش دهد، نیاز جوجه ها به اكسیژن را افزایش داده و موجب افزایش فشار خون ریوی می شود و اگر اكسیژن مورد نیاز تأمین نگردد، سندرم آسیت را می توان در گله مشاهده نمود. به طور خلاصه فاكتورهای تغذیه ای نیز با تحت تأثیر قرار دادن نیاز اكسیژن و همچنین متأثر نمودن هموستازی در بدن جوجه ها، در شیوع سندرم آسیت نقش دارند.

● تعادل الكترولیتی جیره

اون و همكاران (۱۹۸۴) با افزودن بیكربنات سدیم به میزان ۱ درصد در جیره جوجه های گوشتی مشاهده نمودند كه جوجه ها دچار آلكالوز شده و میزان شیوع سندرم آسیت در آنها كاهش می یابد، در حالی كه در این آزمایش افزودن ۱ درصد آمونیوم به جیره با ایجاد اسیدوز در جوجه ها شیوع سندرم آسیت را افزایش داد.از طرفی آموزكا و همكاران (۱۹۹۸) با افزایش تعادل الكترولیتی جیره از ۱۸۰ تا ۳۰۰ میلی اكی والان بر كیلوگرم اثر معنی داری در شیوع سندرم آسیت میان گروه های آزمایشی مشاهده نمودند، با ذكر این نكته pH خون جوجه ها نیز تحت تأثیر تعادل الكترولیتی جیره واقع نگردید. همچنین طی یك بررسی توسط علی اكبرپور و قدرت نما (۱۳۸۰) در دانشگاه مازندران، اثر سه سطح متفاوت تعادل الكترولیتی جیره در مقادیر ۱۱۴، ۱۸۳ و ۲۵۰ میلی اكی والان بر كیلوگرم برای شیوع سندرم آسیت در جوجه های گوشتی سویه آرین مورد آزمون قرار گرفت وتفاوت آماری معنی داری در میزان شیوع سندرم آسیت متأثر از تعادل الكترولیتی جیره میان گروه های آزمایشی مشاهده نگردید(۵%P).

مونجین (۱۹۸۱) نشان داد كه تعادل الكترولیتی حدود ۲۴۰ میلی اكی والان بر كیلوگرم جیره می تواند در برقراری pH مناسب خون و مایعات بیولوژیك، شرایط را برای ایجاد عملكرد مطلوب در جوجه های گوشتی فراهم نماید.كاهش pH خون و بر هم خوردن تعادل اسیدـ باز در مایعات بیولوژیك بدن، متأثر از تعادل الكترولیتی جیره، می تواند سبب افزایش شیوع سندرم آسیت گردد .در پستانداران ثابت گردیده كه اسیدوز و آلكالوز به ترتیب قادر است سبب انقباض و اتساع شش ها گردد كه این اختلالات بر فشار خون سرخرگی مؤثر است ویدمن و همكاران (۱۹۹۸) نشان دادند كه اسیدوز متابولیك در جوجه های گوشتی سبب افزایش مقاومت عروق ریوی یا برون ده قلبی شده و در نهایت افزایش فشار خون سرخرگ ریوی را موجب می گردد. تعادل الكترولیتی جیره قادر است با اثری كه بر تعادل اسیدـ باز خون و مایعات بیولوژیك می گذارد، فشار خون سرخرگ ریوی را تحت تأثیر قرار دهد، بطوری كه مصرف جیره هایی كه از نظر تعادل الكترولیتی، اسیدی هستند، می توانند سبب انقباض شش ها گردیده و افزایش مقاومت عروق ریوی را به دنبال داشته باشند. و در نهایت موجب سندرم آسیت گردند.

در تنظیم جیره ها هنگام افزودن نمك های سدیم به منظور تأمین سدیم و تعادل الكترولیتی مورد نظر باید توجه داشت كه اگر میزان دریافت سدیم بالاتر از حد مورد لزوم باشد، با اثری كه بر افزایش اسمولالیته خون می گذارد، می تواند غلظت و حجم خون را افزایش داده و در نهایت موجب ازدیاد فشار خون سرخرگ ریوی در جوجه گردد). در یك بررسی غلظت بالای سدیم خون حاصل از افزودن ۵/۷ در صد بیكربنات سدیم به آب مصرفی، سبب افزایش فشار خون سرخرگ ریوی گردید و عارضه آسیت در جوجه های گوشتی مشاهده شد . لذا برای تخمین دقیق میزان سدیم جیره باید علاوه بر درصد كلرید سدیم جیره به سطح سدیم دیگر اجزاء جیره و آب مصرفی نیز توجه نمود، چرا كه در جیره غذایی طیور ممكن است منابعی با محتوای سدیم بالا وجود داشته باشد.

● میزان انرژی و كیفیت پروتئین های جیره

از آنجایی كه سرعت رشد بالا عامل اصلی برای افزایش نیاز به اكسیژن و شیوع سندرم آسیت شناخته شده است، لذا تركیب جیره غذایی با متأثر نمودن سرعت رشد جوجه های گوشتی، زمینه های ایجاد سندرم آسیت را در آنها مستعدتر می نماید. نشان داده شده است سرعت رشد قلب، ریه ها و عروق آن در جوجه های سویه گوشتی به موازات سرعت رشد عضلات نبوده، لذا این اندام ها جهت تأمین اكسیژن و مواد مغذی متناسب با نیاز متابولیك بدن دچار پركاری می شوند، هر چند به درستی قادر به انجام وظیفه نخواهند بود.بر اساس تحقیقات به عمل آمده تراكم بالای انرژی و مواد مغذی، به منظور القاء حداكثر رشد در جوجه ها، می تواند شیوع آسیت را در گله های گوشتی تحریك نماید.

تعادل و كیفیت پروتئین خوراك نیز با تحت تأثیر قرار دادن نیاز پرنده به اكسیژن قادر است در شیوع سندرم آسیت مؤثر باشد، زیرا نشان داده شده است ازت مازاد بر احتیاج كه به علت عدم تعادل پروتئین جیره فراهم می آید، قادر است با افزایش متابولیسم بدن نیاز به اكسیژن را در جوجه های گوشتی افزایش دهد. توجه به خسارات زیادی كه سندرم آسیت می تواند بر صنعت طیور وارد آورد، مدیریت صحیح تغذیه جوجه ها تأثیر زیادی در كاهش این خسارت دارد. اگر چه تا كنون تعادل الكترولیتی دقیقی با توجه به شرایط پرورش جوجه های گوشتی توصیه نشده است، در عین حال با توجه به تحقیقات انجام شده لازم است به منظور برقراری تعادل در روند فعالیت های متابولیكی بدن، سطح تعادل الكترولیتی جیره در دامنه ۱۸۰ تا ۲۵۰ میلی اكی والان در هر كیلوگرم خوراك مصرفی لحاظ گردد.

تنظیم جیره هایی با میزان متعادل از پروتئین واسیدهای آمینه ضروری به عنوان یك فاكتور مهم دیگر در مدیریت تغذیه جوجه های گوشتی جهت پیشگیری از سندرم آسیت شناخته شده است، لذا هنگام جیره نویسی باید به سطح پروتئین و تعادل اسیدهای آمینه آن توجه ویژه ای نمود.همچنین كاهش سرعت رشد در سنین اولیه به دلیل كم كردن سرعت فعالیت های متابولیك بدن كه طی آن نیاز به اكسیژن نیز كاهش می یابد، در پیشگیری از شیوع آسیت اهمیت دارد. در این خصوص تحقیقات انجام شده به خوبی اثر اعمال محدودیت غذایی را در سنین اولیه پرورش جوجه های گوشتی نشان داده است، البته اجرای برنامه های محدودیت غذایی خود نیازمند مدیریت صحیح است. در گله های مبتلا به آسیت نیز میتوان با كاهش انرژی جیره، استفاده از برنامه های محدودیت كمی خوراك و همچنین در صورت لزوم كاهش سطح سدیم جیره به حدود ۲% در صد میزان تلفات را كاهش داد.

 مهندس حمیدرضا علی اكبرپور 
دكتر احمد قدرت نما 
موسسه مرغداری ایران

 

نظر خود را اضافه کنید.

ارسال نظر به عنوان مهمان

0 محدودیت حروف
متن شما باید بیشتر از 5 حرف باشد
نظر شما به دست مدیر خواهد رسید
  • هیچ نظری یافت نشد