مقدمه 
دانه بندي مدتهاست که موضوع جالب توجهي در هر دو صنعت خوراک و طيور مي باشد. امروزه براي بهبود سيستم توليد اين موضوع اهميت بيشتري پيدا کرده است. در صنعت طيور، اندازه ذرات و اندازه اجزاء مختلف دان همراه با يکنواختي اين ذرات در نظر گرفته مي شود. بافت خوراک و اجزاء آن به دو صورت در صنعت موثر است، به اين شکل که در ابتدا بر روي خود پرنده و سپس بر نوع استفاده از مواد مغذي موجود در جيره مرغان گوشتي و تخمگذار اثر مي گذارد. تحقيقات نشان داده است که هضم مواد در اجزاء مختلف دان متفاوت است. همچنين دانه بندي، عمل آوري خوراک و دان را نيز تحت تأثير قرار مي دهد. 
اولين مرحله در توليد دان مرغهاي تجاري، مخلوط کردن دانه هاي آسياب شده با کنجاله هاي پروتئيني مي باشد. صنعت خوراک کنترل ناچيزي بر روي اندازه ذرات کنجاله هاي پروتئيني مانند کنجاله سويا و پودر گوشت دارد. 
يکي از مزيتهاي کاهش اندازه ذرات دانه، افزايش سهولت حمل و نقل و مخلوط کردن آسان تر ذرات مي باشد. در عين حال محدوديتهايي نيز به طور عملي در کاهش اندازه ذرات دان ديده مي شود، به عنوان مثال ممکن است پرندگان در مصرف ذرات خيلي درشت يا خيلي ريز دچار مشکل شوند. پيشنهادات در رابطه با اندازه بهينه دان متناقض است. هدف از اين مقاله بررسي تأثير اندازه ذرات دان و دانه بندي آن از جنبه هاي مختلف و تأکيد مفاهيم آن براي سلامت روده است. 



اثر اندازه ذرات بر رفتار و فيزيولوژي پرنده 
اجزاء خوراک در واقع آن چيزي است که پرنده در دان مي بيند و لمس مي کند. پرندگان گوشتي و تخمگذار در خوردن دان از حس بينايي خود استفاده مي کنند و شايد به همين دليل تمام اجزاء جيره را که توسط جيره نويس تنظيم شده، استفاده نکنند. حس بينايي جوجه ها يک رابط بسيار حساس و مهم بين تکنولوژي تهيه دان و پاسخ هاي رفتاري پرنده است که باعث پيوستگي بين کارخانه خوراک و فارم مي شود. طيور از طرق متفاوتي مانند استفاده از حس بينايي، لامسه، بويايي و تا حدود بسيار کمي چشايي به سمت دان جذب شده و آن را درمي يابند. 
جوجه هاي جوان تمايل دارند که ابتدا ذرات براق و روشن دان را بخورند و بعد معمولا ذرات بزرگتر را ترجيح مي دهند. مشخص شده است که پرندگان در ابتدا از يک دان جديد به ميزان بسيار کمي استفاده مي کنند، اما به تدريج با توجه به حواس خود و مزه مواد مغذي موجود در دان، اين مقدار بيشتر شده و خود را با دان جديد تطبيق مي دهند. 
روش آسياب کردن اجزاء دان و درشتي و زبري آنها به طور مستقيم بر فيزيولوژي پرندگان اثر مي گذارد. محققان ثابت کرده اند که استفاده از ذرات کوچک در خوراک باعث کاهش قابليت هضم مي گردد، زيرا باعث تحليل سنگدان و بزرگ شدن بيش از حد روده به علت تخميرات باکتريايي مي شود. همچنين نشان داده شده است در زمانيکه اندازه ذرات بزرگتر هستند، تفکيک آنها در قسمتهاي ابتدايي روده کوچک آهسته تر خواهد بود. اين عمل باعث افزايش حرکات دودي روده و استفاده بهتر از مواد مغذي مي شود. هنوز نقش ذرات خوراکي که به طور ناچيز در قسمت هاي ابتدايي دستگاه گوارش هضم شده اند مشخص نيست، هرچند شايد اين ذرات ممکن است نقش يک تغيير دهنده جمعيت باکتريايي مانند E. Coli را داشته باشند. شواهدي در دست است که نشان مي دهد يک سنگدان فعال و طبيعي در مقاومت جوجه ها در مقابل کوکسيديوز نقش مشخصي به عهده دارد. بر اساس گفته برخي از محققان ديده شده است که ذرات درشت و همچنين آسياب درشت دان، اثرات مثبتي در کاهش افت آب و در برخي موارد هضم پروتئين دارد. لازم به ذکر است که آسياب بهينه دان بر انرژي قابل متابوليسم، ابقاء ازت و مقدار ماده خشک، بر متابوليسم مواد غذايي موثر است. 
..
روشهاي کاهش اندازه ذرات دان 
معمولاً 2 روش براي کاهش اندازه ذرات دانه وجود دارد.

..
1- آسياب چکشي: 
آسياب در اين روش شامل حرکت يکسري چکشهاي متحرک با سرعت بالا در محفظه آسياب مي باشد که اندازه دان را تا حدي که ذرات بتوانند از حفره هاي غربال عبور کنند کاهش مي دهد. بنابراين شکل ذرات توليد شده بستگي به اندازه منافذ غربال و سرعت چکش دارد. بازدهي آسياب چکشي تحت تأثير فاکتورهايي مانند: نوع دانه، مقدار رطوبت دانه، اندازه منافذ غربال، سطح غربال، سرعت جانبي، عرض چکش و طرح آن، تعداد چکشها، فاصله رأس چکش تا صفحه غربال، قدرت موتور و سرعت جريان هوا در طول فرايند آسياب قرار مي گيرد.
..
2- آسياب غلتکي: 
آسياب غلتکي شامل يک يا چندين جفت غلتک افقي با يک تکيه گاه مشترک مي باشد. فاصله اين غلتکها متغير بوده و بر اساس اندازه مورد نياز جهت خرد کردن ذرات قابل تنظيم است. اندازه دانه ها در هنگام عبور از ميان چرخش غلتکها، با يک فشار ثابت کاهش مي يابد. البته اين روش آسياب در حال حاضر در ايران رايج نمي باشد. 
آسياب دانه به روش غلتکي نسبت به روش چکشي داراي بازدهي بيشتر بوده و نياز به انرژي کمتري دارد. توزيع اندازه ذرات توليد شده با استفاده از آسياب غلتکي يکنواخت تر و ذرات ريز توليد شده در آن کمتر از آسياب چکشي مي باشد. اگرچه اندازه ذرات توليد شده و شکل آنها در آسياب غلتکي ممکن است با توجه به نوع شيار غلتکها و نوع دانه متفاوت باشد، اما اين امکان وجود دارد که دانه هاي ريزتر از فرايند آسياب فرار کرده و شکل ذرات توليد شده بي قاعده، مکعبي و يا مستطيلي شود. در حالي که شکل اين ذرات در آسياب چکشي به صورت کروي بوده و يکنواختي بيشتري دارد. از نظر تجاري استفاده از آسيابهاي چکشي براي خرد کردن دانه ها به دليل استفاده و نگهداري آسان تر، معمول تر است. 
اندازه ذرات توليد شده از آسياب بستگي به نوع دانه دارد. بررسيها نشان مي دهد خرد کردن دانه هاي مختلف با يک نوع آسياب و تحت شرايط يکسان، فرآورده اي با اندازه هاي متفاوت توليد خواهد کرد. اين مشاهدات نشان مي دهند که در زمان آسياب کردن، براي توزيع مناسب اندازه ذرات، اندازه هاي مختلف منافذ غربال متناسب با نوع دانه باشد. اما اين نکته مي بايست ذکر شود که حتي در يک نوع دانه، با يک نوع آسياب و تحت شرايط يکسان ممکن است اندازه ذرات توليد شده به دليل تنوع در سختي دانه متغير باشد . 
..
دان آردي 
کيفيت دان آردي از روي اندازه و يکنواختي ذرات آن مورد ارزيابي قرار مي گيرد. همبستگي مثبت بين افزايش اندازه ذرات دان و رشد جوجه هاي گوشتي توسط بسياري از محققان به اثبات رسيده است. يکنواخت بودن اندازه ذرات خوراک و دانه بندي آن بسيار مهم است، زيرا پرندگان ذرات درشت تر را ترجيح مي دهند. بنابراين پرندگان قوي تر و غالب سريعا ذرات درشت را خورده و ذرات باقيمانده دان به بقيه پرندگان مي رسد. هرچند که با انتخاب ذرات دان توسط پرندگان مختلف، مصرف آن به طور کلي متعادل به نظر مي رسد اما بايد به اين نکته توجه نمود که مصرف دان توسط تک تک پرندگان متعادل نبوده است. 
اطلاعات در دسترس به وضوح نشان مي دهند که اندازه ذرات و دانه بندي آن در دان آردي بسيار مهمتر و حساس تر از دان هاي پلت و کرامبل است. تحقيقات بسياري بيان داشتند که در دان پلت مصرف مواد غذايي افزايش يافته، پرت خوراک کم شده و انرژي مصرفي براي خوردن دان کاهش مي يابد. اين موارد در مرغان تخمگذار نيز گزارش شده است. 
تحقيقات اخير نشان داده اند که دان آردي بر پايه ذرت با دانه هاي درشت تر بدون اثر بر افزايش وزن، باعث افزايش مصرف خوراک و کاهش ضايعات آن مي گردد. بايد به اين نکته نيز توجه داشت که اثرات دانه بندي خوراک احتمالا متاثر از سن پرنده مي باشد .

 

پلت کردن و نکات مهم در رابطه با مديريت آن 
شکي نيست که انتخاب ژنتيکي در طول سالهاي متوالي با هدف افزايش وزن بدن در سنين پائين تر، صفات آناتوميکي و فيزيولوژيکي را تحت تأثير قرار داده است. براي مثال تغييرات آناتوميکي در پرنده در رابطه با ميزان رشد و ميانگين اندازه حفره دهاني پرنده است که به مقدار جزئي افزايش مي يابد. در ابتدا اين مسئله ممکن است ناچيز به نظر بيايد، اما حتي يک تغيير کوچک ممکن است ريزش دان و زمان تغذيه را تحت تأثير قرار دهد. 
تحقيقات نشان داده است آناتومي سيستم هضمي پرنده تحت تأثير اندازه ذرات دان قرار مي گيرد که مي تواند در جذب مواد مغذي موثر باشد. از نظر آناتوميکي، پرنده به دليل عدم داشتن دندان و نياز به گرفتن دان براي مصرف آن، نمي تواند به راحتي دان را برداشت کند. عدم يکنواختي ذرات دان باعث افزايش ضايعات دان شده و ذرات ريزتر دان به راحتي از دهان پرنده به زمين ريخته مي شود. البته ارتفاع دانخوريها نيز مهم است. استقرار دانخوريها در بالاتر و يا پائين تر از حد مطلوب در مقدار ضايعات دان تأثير خواهد داشت. وجود ذرات ريز دان در دانخوري، موجب خواهد شد تا پرنده انرژي بيشتري را صرف مصرف دان کرده و اين امر موجب کاهش بازده غذايي مي شود. پرندگان امروزي، جوان و داراي وزن سنگين تري بوده و قادر به ايستادن در دوره هاي زماني طولاني نيستند.

..
به طور کلي مزاياي پلت کردن دان عبارتست از: 
• بهبود ضريب تبديل پرنده 
• بهبود عملکرد پرنده 
• کاهش ضايعات خوراک در فارم 
• کاهش گرد و غبار دان 
• افزايش غلظت دان 
• بهبود در حمل و نقل آن
..
اما پلت کردن دان داراي معايبي نيز هست که از آن جمله به موارد زير مي توان اشاره نمود: 
• خيسي بستر 
• عدم بالانس انرژي به علت محدوديت در مصرف روغن 
• شيوع کاني باليسم در مرغان تخمگذار نگهداري شده در قفس
..
دو شاخص مهم در تعيين کيفيت پلت عبارتند از:
..
سختي پلت:
 که به وسيله مقاومت به شکستن، هنگامي که مقابل فشار خارجي قرار مي گيرد اندازه گيري مي شود. 
دوام پلت: با اندازه گيري مقدار ذرات ريز توليد شده در طي انتقال از کارخانه دان تا فارم و توزيع آن در دانخوريها مشخص مي شود.
..
اثرات مثبت پلت به خوبي شناخته شده است. پلت کردن جيره طيور در مقايسه با جيره هاي فرايند نشده آردي باعث بهبود هضم دان، عدم تکفيک اجزاء جيره، بهبود کيفيت باکتريولوژيکي، افزايش وزن بدن و بهبود ضريب تبديل (نمودار 1) مي گردد . بخشي از بهبود در عملکرد پرنده در رابطه با افزايش مصرف دان مي باشد. اگر پلت از کيفيت خوبي برخوردار باشد اين عملکرد بهتر خواهد شد. 
..
نمودار1: تأثير شکل خوراک در عملکرد نيمچه هاي گوشتي در سن 42 روزگي
 
..
يک جيره با کيفيت خوب، پايداري زياد و ذرات ريز کمتري دارد. پايداري کم باعث شکستن و انباشته شدن ذرات ريز در جيره شده و اين امر منجر به انباشته شدن ذرات ريز، رشد ضعيف تر و افزايش ضريب تبديل (FCR) را در برخواهد داشت.
..
نمودار2: تأثير ذرات ريز خوراک در عملکرد نيمچه گوشتي
 
..
بهبود شکل دان 
همانطور که ذکر شد، تجمع ذرات ريز دان در جيره طيور در نتيجه استفاده از پلت با کيفيت پائين است که در عملکرد نيمچه گوشتي اثر منفي خواهد داشت. حال سوال اينجاست که چگونه مي توان کيفيت پلت را بهبود بخشيد.
کيفيت پلت تحت تأثير سه عامل قرار مي گيرد: 
..
 مواد خام جيره: 
پايداري پلت متاثر از مواد خام چسباننده به کار برده شده در ساخت پلت مي باشد. گندم و فرآورده هاي فرعي آن به عنوان يک چسباننده خوب در توليد پلت با کيفيت مورد استفاده قرار مي گيرد، اما ذرت به عنوان يک چسباننده ضعيف در اين رابطه بوده و شکنندگي پلت در جيره هاي توليد شده با استفاده از ذرت بيشتر از پلتهاي توليد شده با گندم مي باشد. 
..
 مقدار چربي جيره: 
تحقيقات نشان داده است که افزودن بيش از 2% چربي در ميکسر، باعث کاهش کيفيت پلت به خصوص در جيره هاي حاوي ذرت مي گردد. افزودن چربي بعد از فرايند پلت کردن اين امکان را مي دهد که چربي بدون کاهش کيفيت پلت به جيره افزوده شود. 
..
 دانه بندي جيره: 
20% کيفيت پلت مربوط به اندازه ذرات مي باشد. به طور کلي فرض بر اين است که در آسياب مواد خام ذرات ريزتر شوند، کيفيت پلت افزايش پيدا مي کند. چون با کاهش اندازه ذرات دان، سطح ذرات به ازاي هر واحد حجم براي جذب بخار متراکم در طول فرايند پلت کردن افزايش مي يابد. هنگامي که کيفيت پلت ضعيف بوده و احتمال شکنندگي آن زياد است، آسياب دانه به ذرات ريزتر منجر به تجمع آن در جيره شده و باعث افزايش ضايعات و هزينه انرژي خوراک و همچنين کاهش عملکرد پرنده خواهد شد. در حالي که تغذيه با پلت حاوي ذرات بسيار درشت منجر به مصرف نامتعادل جيره به دليل انتخاب آن توسط پرنده مي شود. پرندگان ذرات درشت جيره را به ذرات ريزتر ترجيح مي دهند و اين ارجحيت با افزايش مصرف خوراک و بهبود عملکرد (نمودار3) در ارتباط است. 
..
نمودار3 :  تأثير اندازه ذرات در مصرف خوراک و و وزن زنده (سنين 7 الي 21 روز)
 
..
زماني که کيفيت پلت ضعيف بوده و احتمال شکنندگي آن زياد مي باشد، بهتر است جهت ساخت پلت از ذرات درشت تر استفاده گردد. تغذيه با پلت حاوي ذرات درشت داراي کيفيت خوب، بهتر از پلت بي کيفيتي است که به سرعت شکسته شده و تبديل به ذرات ريز تر مي شود.. 
همانطور که گفته شد، اندازه ذرات در عملکرد پرندگان مهم است. هرچه يکنواختي جيره بيشتر باشد، عملکرد و مصرف خوراک بالا رفته و پرنده رشد بهتري خواهد داشت. پرنده دان يکنواخت را راحت تر مصرف کرده و انتخاب در مصرف خوراک کاهش مي يابد. يکنواختي اندازه ذرات همچنين در کيفيت پلت نيز موثر است. هرچه اندازه ذرات در پلت يکسان تر باشد، احتمال شکستگي آن پايين تر خواهد آمد. اندازه مطلوبي براي ذرات در مواد خام پلت تعريف نشده است. اين اندازه بسته به فاکتورهايي از قبيل مواد خام، تجهيزات آسياب و روش کار دارد.
..
نکات کاربردي 
به عنوان يک توليد کننده، ما نياز داريم که احتياجات غذايي و فيزيولوژيکي جوجه ها را هرچه بيشتر با هم هماهنگ نمائيم. همچنين بايد به اين نکته نيز توجه داشت که سيستم و دستگاههاي موجود داراي محدوديت هايي هستند. حقيقت اين است که بسياري از کارخانه ها فقط يک خط توليد دارند و اغلب نمي توانند با جيره هاي مختلف سازگاري و هماهنگي ايجاد نمايند. 
در دستگاههاي آسيابي که در حال حاضر در دسترس است، اندازه ذرات به طور خودکار مي تواند تعويض شود و در اين حالت سرعت چرخش مي تواند تغيير يابد. با استفاده از ترکيب اين دو عامل مي توان از يک دستگاه، دامنه وسيعي از ذرات را بدست آورد.
..
1- جيره هاي تخمگذار:
در موارد عملي، اندازه ذرات جيره مرغان تخمگذار بسيار مهم است. با آسياب صحيح مواد خام مي توان بر بسياري از مسائل معمول مانند مشکلات مخلوط کردن جيره، اندازه نادرست ذرات و جدا شدن اجزاء دان غلبه کرد. هرچند داني که به خوبي آسياب شده باشد مي تواند به مقدار زيادي مصرف خوراک را کاهش دهد. در آب و هواي گرم اندازه صحيح ذرات دان مشکلات مصرف خوراک را در ماههاي تابستان کاهش مي دهد. به همين دليل پيشنهاد مي شودحداقل 80% ذرات بايد بين 5/0 و 2/3 ميليمتر باشند. استفاده از اين نوع دان باعث مي شود که عملکرد آسياب سريعتر شود.
..
2- جيره هاي گوشتي:
 اندازه ايده آل ذرات داني که براي طيور گوشتي استفاده مي شود بسيار پيچيده تر از مرغان تخمگذار است. همانطور که مشخص است اجزاء دان در مقاطع مختلف سني بايد در سايزهاي متفاوتي آسياب شوند. 
به عنوان مثال اندازه دانه هاي کرامبل در جيره گوشتي در دوره هاي مختلف پرورش به صورت زير مي باشد:
- دوره آغازين: 7/1 ميليمتر 
- دوره رشد: 7/2 ميليمتر 
- دوره پاياني: 4-7/3 ميليمتر 
..
همانطور که قبلا نيز گفته شد که هرچه يکنواختي ذرات بيشتر باشد، عملکرد بهتر خواهد بود بخصوص در مورد پرندگاني که به طور متراکم پرورش داده مي شوند و از دانخوريهاي اتوماتيک استفاده مي کنند. بايد به خاطر داشت که در پرندگان جوان (جوجه ها) حجم و اندازه نوک براي گرفتن ذرات درشت کم بوده و سنگدان آنها به خوبي پرندگان بزرگتر توسعه نيافته است.
http://www.amirabdollahiyan.blogfa.com

نظر خود را اضافه کنید.

ارسال نظر به عنوان مهمان

0 محدودیت حروف
متن شما باید بیشتر از 5 حرف باشد
نظر شما به دست مدیر خواهد رسید
  • هیچ نظری یافت نشد