بیماری ویروسی تب دره ریفت ، كه از مهمترین بیماریهای مشترك بین انسان و دام می باشد در میان دامها و جمعیت انسانی شایع و باعث بیماری و تلفات قابل توجهی در بین افراد و دامها شده است . بیماری تب دره ریفت ، بیشتر یك بیماری منتقله توسط پشه ها ، بخصوص پشه های آئدس ( Aedes Spp ) و كولكس پایپینز ( Culex Pipiens ) محسوب می گردد و چون این پشه ها در همه نقاط جهان از جمله ایران یافت می شوند و توسط باد دهها كیلومتر می توانند جابجا شوند احتمال شیوع آن ، در سایر نقاط جهان نیز وجود دارد .

با وجود این اكنون در حدود یك قرن از زمان مشاهده و شناسایی بیماری تب دره ریفت در دامها و ساكنین قاره آفریقا می گذرد اما این اولین بار است كه این بیماری در خارج از قاره آفریقا ، باعث همه گیری و تلفات انسانی و دامی می گردد . آیا با گذر بیماری از مرزهای طبیعی خود و شیوع آن در خارج قاره آفریقا و نزدیكتر شدن آن به مرزهای كشور ما ، احتمال انتقال بیماری به ایران وجود دارد ؟ اگر این امكان وجود دارد چگونه می توانیم از ورود این بیماری به كشورمان جلوگیری كنیم ؟

 

 

● تاریخچه و اپیدمیولوژی بیماری :

این بیماری نام خود را از دره ریفت آفریقا گرفته است . دره ریفت در قلب آفریقا ، در شمال از كشور سودان شروع شده و بعد از گذر از كشورهای اوگاندا و كنیا وارد كشور تانزانیا شده و در آن كشور خاتمه می یابد . همه گیریهای تب دره ریفت از سال ۱۹۱۰ م . ، بصورت دوره ای ، در دامها و ساكنین این دره اتفاق افتاده است .

با اینهمه همه گیریهایی نیز در خارج دره ریفت از جمله نواحی مرتعی شرق و جنوب آفریقا اتفاق افتاده است كه همگی با بارندگیهای شدید و مداوم یا تغییر در اكولوژی منطقه و در نتیجه تكثیر و افزایش پشه های ناقل ربط داده شده اند . همه گیریهای بیماری در دوره های ۵ الی ۲۰ ساله و گاهی سی ساله اتفاق می افتد بنابراین گاهی خاموشی طولانی مدت بیماری ، باعث ظن ریشه كنی بیماری در منطقه می گردد .

د ركشور كنیا همه گیریهای انسانی ، همیشه با همه گیریهای دامی مرتبط بوده است . همه گیری این بیماری در دامها ، خسارات اقتصادی سنگینی به صنعت دامداری وارد می كند . همه گیری بیماری در سال ۱۹۵۰ و ۱۹۵۱ م . باعث تلفات حدود /۰۰۰/۱۰۰ راس گوسفند در كشور كنیا گردید . در سال ۱۹۷۷ این بیماری حدود /۰۰۰/۲۰۰ نفر از مردم ساكن دلتای رودخانه نیل در مصر را مبتلا نمود كه از این تعداد حداقل ۵۹۸ نفر فوت كردند . علت شیوع بیماری در مصر ، ایجاد سد بزرگ آسوان در سالهای ۱۹۷۰ الی ۱۹۷۷ و تغییرات اكولوژیكی حاصل از آن و تكثیر شدید ناقلین بیماری ، مشخص گردید .

منبع دقیق آلودگی در این كشور ، هنوز مشخص نشده است اما ورود افراد مبتلا ، حمل دامهای آلوده از طریق رودخانه نیل ، ورود پشه های آلوده توسط هواپیما و انتقال پشه های آلوده توسط باد از كشور سودان ، مواردی است كه مورد سوء ظن قرار گرفته است . همه گیری بیماری در موریتانی در سال ۱۹۸۷ نیز ، به ایجاد سد روی رودخانه سنگال ارتباط داده شد .

آلودگی ممتد در افریقا در مناطق محدودی دیده میشود كه در این مناطق همه ساله آلودگی در نشخواركنندگان مشاهده می گردد و این موضوع می تواند نحوه بقای ویروس در محیط را مشخص نماید . نقطه دیگری كه درباره بقای ویروس در محیط تذكر آن لازم است بیولوژی خاص بعضی از پشه های آئدس است . تخم این پشه ها می تواند حتی برای چندین سال در محیط و خاك خشك زنده باقی بماند .

در واقع دوره ای از خشكی برای تفریخ این تخمها ضروری است . این پشه ها تخمهای خود را در مناطق مرطوب می گذارند و هنگامی كه سیلابها راه می افتند و بارندگیهای مداوم صورت می گیرد این تخمها به پشه تبدیل شده و به شدت تكثیر می یابند . ویروس تب دره ریفت از طریق تخم از پشه های بالغ بعضی از آئدس ها به نسل بعدی منتقل می گردد و آلودگی در این پشه ها تا آخر عمر باقی می ماند . افزایش پشه های آئدس آلوده ، باعث افزایش انتقال ویروس بخصوص به گاوها می گردد زیرا این پشه ها ، گزش گاو را نسبت به سایر حیوانات ترجیح می دهند . در مراحل بعدی ، افزایش آلودگی گاوها ، باعث آلودگی سایر ناقلین می گردد و این ناقلین باعث همه گیری در سایر حیوانات و انسان میگردند .

بنابراین بنظر می رسد كه همه گیریها در اثر افزایش ناقلین در مناطقی اتفاق می افتد كه آلودگی در آن وجود دارد . در همه گیری مصر بیشترین نقش را پشه های كولكس پایپینز بر عهده داشته اند . لازم به ذكر است این پشه در ایران نیز به وفور وجود دارد و حتی اغلب پشه هایی كه در داخل شهر تهران باعث گزش انسان می شوند همین پشه ها می باشند . این پشه ها هنگام روز معمولا در چاههای خانه ها پناه می گیرند . میزان مرگ و میر در دامهای جوان بالا می باشد ومیزان سقط در نشخواركنندگان بسیار بالا می باشد

● مشخصات ویروس عامل بیماری :

▪ ویروسی از خانواده Bunyaviridae و جنس Phlebovirus می باشد .

▪ مقاومت نسبی به عوامل فیزیكی و شیمیائی :

ـ دما : ویروس چندین ماه در دمای OC ۴ زنده می ماند . در سرم با حرارت OC ۵۶ بمدت ۱۲۰ دقیقه ویروس غیر فعال می شود .

ـ PH : نسبت به PH قلیائی مقاوم است ولی با PH كمتر از ۶.۸ غیر فعال می شود .

ـ مواد شیمیائی : توسط اتر و كلروفورم غیر فعال می شود

ـ ضد عفونی كننده های محیط ( Disiuffectants ) : با محلولهای قوی سدیم یا كلسیم هیپوكلریت غیر فعال می شود و بقایای كلرین بایستی بیشتر از ( ۵۰۰۰ PPM باشد ) .

ـ بقایای ویروس: ویروس در ترشحات خشك شده زنده می ماند و در بدن بعضی از ناقلین بند پا تكثیر پیدا می كند . ویروس میتواند درتماس با فنل ۰.۵ % در دمای OC ۴ بمدت ۶ ماه زنده می ماند .

▪ میزبانهای ویروس :

ـ گاو ، گوسفند . بز ، شتر ، بعضی از جوندگان

ـ نشخواركنندگان وحشی ، گاومیش ، Wildebeest , Antelopes

ـ انسان به این بیماری خیلی حساس است از جمله های بیماری مشترك فوق العاده مهم می باشد .

▪ انتقال عامل بیماری :

ـ حشرات خون خوار خیلی از گونه ها ( Mansonia , Eretmapo dite , culex , Anopheles , Aedes و … ) بعنوان ناقلین فیزیولوژیك عامل را انتقال میدهند . حشرات Aedes بعنوان reservoir می باشند .

ـ پشه كولكس در حالت مكیدن خون انسان

ـ انتقال مستقیم ( آلودگی مستقیم ): در هنگام كار با دامهای آلوده و گوشت و شیر آلوده به عامل بیماری در انسان اتفاق می افتد .

● منابع ویروس :

▪ برای دامها : جمعیت دامی وحشی و ناقلین

▪ برای انسان : ترشحات بینی ، خون ، ترشحات واژن بعد از سقط در دامها ، حشرات، گوشت آلوده ، احتمالاً از طریق aerosols و مصرف شیر خام .

● وقوع بیماری :

تب دره ریفت بطور گسترده ای در كشورهای افریقایی متعاقب با بارندگی شدید و تراكم بالای حشرات ناقل گزارش شده است . اولین بروز اپیدمی بیماری خارج از افریقای تحت صحرائی در سالهای( Sub – Saharan Africa ) در سالهای ۷۸ ۱۹۷۷ در دامها و انسان در كشور مصر ثبت گردید در سال ۱۹۸۷ در موریتانی و مجدداً در سال ۱۹۹۳ در مصر بیماری گزارش گردید . آلودگیهای ( Infections ) آزمایشگاهی در سایر نقاط دنیا گزارش گردیده است .

● تشخیص بیماری :

▪ دور كمون بیماری ۶ – ۱ روزمی باشد .

● تشخیص بالینی :

▪ گوساله : تب (۴۰ ۴۱) درجه سانتیگراد خمودگی ، ( depression ) میزان مرگ و میر ۱۰ تا ۷۰ درصد

▪ بالعین ( گاو) : تب (۴۰ ۴۱) درجه سانتیگراد ، ترشح بزاق بیش از حد معمول ، anorexia ، ضعف، اسهال بدبو ، كاهش راندمان تولید شیر ، سقط جنین ممكن است تا ۸۵% جمعیت گله اتفاق بیفتد .

▪ گوسفند بز و خوك

▪ بره ها : تب (۴۰ ۴۱) درجه سانتیگراد Anorexi، ضعف ، مرگ در طی ۳۶ ساعت بعد از تلقیح ویروس . میزان مرگ و میر دامهای با سن زیر یك هفته تا ۹۰% می باشد برای دامهای با سن بیشتر از یك هفته تا ۲۰% می باشد.

▪ بالغین : تب (۴۰ ۴۱) درجه سانتیگراد ترشحات موكوپرولنت از بینی ، استفراغ ، در میشهای حامله سقط ممكن است به ۱۰۰ % برسد و میزان مرگ و میر به ۲۰ ۳۰ % برسد

▪ انسان

سندرم شبیه آنفلوانزا با تب (۸/۳۷ ۴۱) درجه سانتیگراد ، سر درد ، درد عضلانی ، ضعف epigastric dis comforty nausea ، ترس از نور و بهبود از بیماری ۴ ۷ روز طول می كشد.

ـ اختلالات حاصل از ابتلاء عبارتند :

اختلال در شبكیه چشم retinopathy ، كوری Meningo – encephalitis ، سندرم خونریزی دهنده با زردی ، خون ریزی Petechige و مرگ می باشد .

▪ ضایعات :

ـ نكروز كبدی بصورت گسترده و نقطه ای نقاط نكروتیك با قطری حدود ۱mm

ـ پر خونی ، بزرگی و تغییر رنگ كبد با خونریزی های زیر كپسولی .

ـ هموراژیك جلدی گسترده ، خونریزیهای Petechlap , echymotic بر روی غشاهای سروزی viscerap , parietaf كبد

ـ كبدهای Brown – yellowish در جنینهای سقط شده .

ـ بزرگی ، ادم ، خونریزی و نكروز غدد لنفاوی

ـ پرخونی و خونریزی قسمت قشری كلیه ها و كیسه صفرا

ـ انتریت خونریزی دهنده

ـ زردی ( درصد كمی )

● تشخیص تفریقی :

بلوتانگ ، بیماری Wesselsbron ، تب سه روزه ( Ephemeral fever ) بروسلوز ، ویبریوز ، تریكوموناسیس ، بیماری گوسفند نیروبی ( NSD ) ، بیماری قلب آبی ( Heart Water ) سقط اندمیك گوسفندان ، Towic plants ، سپتیسمی باكتریایی ، طاعون و P.P.R

● تشخیص آزمایشگاهی

▪ تشخیص عامل بیماری ( روش ارجح )

ـ تلقیح به موش یا هامستر

ـ تلقیح به بره های ۲ – ۱ روزه

ـ تلقیح به تخم مرغهای جنین دار

ـ تلقیح به كشت سلولی ( BHK –۲۱ , CER , VERO ) خطوط سلولی اولیه حشره به كلیه بره ، بزغاله و سلولهای بیضه ) همراه با IF

ـ تشخیص AG ویروسی با استفاده از IF در بخشهای CRYOSTAL یا در گسترشهای Impression كبد طحال و مغز ، همچنین ID , CFI از سوسپانسیونهای بافت .

ـ تشخیص AG در خون : ایمینودیفوژن ، ارزیابی ایمنی آنزیم

● تستهای سرولوژیكی :

▪ الیزا ، IGM , IGg

▪ خنثی سازی ویروس VN

▪ تست فلورسنت آنتی بادی

▪ خنثی سازی كاهش پلاك

▪ تست مكمل ثبوت

▪ ایمنودیفیوژن

● نمونه های مورد نیاز :

▪ خون هپارینه یا خون منعقد شده

▪ پلاسما یا سرم

▪ نمونه های بافتی كبد ، طحال ، كلیه ، عدد لنفاوی ، خون قلب ، مغز حاصل از جنینهای سقط شده. نمونه ها بایستی در فرمالین بافر ۱۰% و در داخل glycerol / saline و در دمای OC ۴ نگهداری و ارسال گردند .

● پیشگیری و كنترل

درمان ویژه ایی وجود ندارد ، درمان علامتی در موارد انسانی با علائم شدید .

▪ پیشگیری بهداشتی :

ـ رعایت بهداشت و كنترل ناقلین اثر محدودی دارد .

▪ پیشگیری طبی :

ـ واكسن تخفیف حدت بافته ویروس ( سویه Smithburn )، یك تلقیح تا سه سال ایمنیت می دهد .

ـ قابلیت آسیب رسانی برای میشهای آبستن ( سقط )

ـ آسیب رسانی برای انسان

ـ واكسن ویروس تخفیف حدت یافته:

به دو تلقیح نیاز دارد و بایستی واكسیناسیون مجدد هر ساله تكرار گردد . تب دره ریفت و كد بهداشتی بین المللی دفتر بین المللی بیماریهای واگیر دامی ماده

۲.۱.۸.۱بمنظور استفاده از این كد دوره كمون تب دره ریفت ۳۰ روز خواهد بود تستهای تشخیصی استاندارد و واكسنها در راهنمای O.I.E توصیف شده اند .

ماده ۲.۱.۸.۲كشورهای عاری از تب دره ریفت یك كشور در صورتی عاری از بیماری تب دره ریفت اطلاق می شود كه دارای شرایط زیر باشد :

تب دره ریفت در آن كشور یك بیماری قابل گزارش باشد ( Notifiable )

در طی ۳ سال گذشته هیچ موردی از بیماری چه بصورت بالینی و چه بصورت سرولوژیكی در آن كشور گزارش نشده باشد .

هیچ نوع دام حساسی را از كشورهایی كه در طی سه سال گذشته آلوده بودند وارد نكرده باشد .

و یاچنانچه یك كشور عاری از تب دره ریفت دامهای حساس از یك كشور آلوده وارد بكند ، كشور وارد كننده در صورتی كه معیارهای ماده ۲.۱.۸.۳ را اعمال كرده باشد آن كشور آلوده محسوب نمی شود .

● ماده ۲.۱.۸.۳

▪ كشورهای آلوده به تب دره ریفت

چنانچه كشوری در طی سه سال گذشته بیماری تب دره ریفت در آن گزارش شده باشد و یا چنانچه واكسیناسیون در طی سه سال گذشته با استفاده از واكسن زنده را انجام داده باشد كشور آلوده به تب دره ریفت تلقی می گردد .

● ماده ۲.۱.۸.۴

دامپزشكی اجرائی كشورهای عاری از بیماری تب دره ریفت ، واردات و یا ترانزیت نشخواركنندگان اهلی و وحشی را از مسیر سرزمین خود از مبداء كشورهای آلوده به تب دره ریفت می تواند ممنوع كند .

● ماده ۲.۱.۸.۵

در صورت واردات از مبداء كشورهای عاری از بیماری تب دره ریفت دامپزشكی اجرائی بایستی موارد زیر را مطالبه نماید .

● برای نشخواركنندگان اهلی

ارائه یك گواهی بهداشت دامپزشكی كه تأئید كننده موارد زیر باشد :

۱) در روز حمل علائم بالینی بیماری RVF را نشان نداده باشند .

۲) از زمان مدت تولد و یا حداقل در طی ۳۰ روز گذشته در كشور عاری از بیماری تب دره ریفت نگهداری شده باشند .

● ماده ۲.۱.۸.۶

در صورت واردات از كشورهای عاری از تب دره ریفت ، دامپزشكی اجرائی بایستی موارد زیر را مطالبه نماید :

▪ برای نشخواركنندگان وحشی

ارائه گواهی بهداشت دامپزشكی بین المللی كه موارد زیر را تأئید بكند :

ـ در زمان حمل علائم بالینی بیماری RVF را نشان نداده باشند .

ـ از یك كشور عاری از بیماری منشاء می گیرند .

چنانچه كشور مبداء مرز مشترك با كشوری كه آلوده به تب دره ریفت باشد داشته باشد بایستی :

۳) قبل از حمل بمدت ۳۰ روز در یك ایستگاه قرنطینه ای نگهداری شده باشد .

۴) نتایج تستهای تشخیصی برای RVF منفی بوده باشد .

۵) از مبداء تا محل حمل و در مدت زمان قرنطینه و در زمان حمل از گزند حشرات محافظت شده باشند

● ماده ۲.۱.۸.۷

.در صورت واردات از مبداء كشورهای آلوده به تب دره ریفت ، دامپزشكی اجرائی بایستی مواد زیر را مطالبه نماید

▪ برای نشخوار كنندگان اهلی و وحشی

ارائه گواهی بهداشت دامپزشكی بین المللی كه موارد زیر را تائید بكند :

۱) برای دامهایی كه واكسینه شده اند بایستی :

ـ در روز حمل علائم بالینی بیماری تب دره ریفت نشان نداده باشند .

ـ دامها با واكسنی واكسینه شده باشند كه آن واكسن مطابق با استانداردهای راهنمای O.I.E بوده باشند و قبل از حمل حداكثر ۹۰ روز و حداقل ۲۱ روز از آخرین تاریخ واكسیناسیون گذشته باشد .

۲) دامهایی كه واكسینه نشده اند بایستی :

ـ در روز حمل علائم بالینی بیماری نشان نداده باشند .

ـ دامهایی باشند كه نتایج حاصل از تستهای تشخیصی آنها در مدت زمان ۳۰ روز قبل از ورود به قرنطینه منفی بوده باشد .

ـ مدت ۳۰ روز قبل از حمل در كشور مبداء در یك ایستگاه قرنطینه ای نگهداری شده و در این مدت علائم بالینی بیماری را نشان نداده باشند .

ـ حداقل ۱۴ روز بعد از ورود به قرنطینه نتایج تستهای تشخیصی برای RVF منفی بوده باشد ( بعد از ۱۴ روز نتایج منفی باشد )

ـ در مدت زمان قرنطینه و جابجائی تا استقرار در محل قرنطینه از حشرات محافظت شده باشد .

دكتر علی صفر ماکنعلی 
اردلان آنلاین

 

 

نظر خود را اضافه کنید.

ارسال نظر به عنوان مهمان

0 محدودیت حروف
متن شما باید بیشتر از 5 حرف باشد
نظر شما به دست مدیر خواهد رسید
  • هیچ نظری یافت نشد