از مدتها پیش این مسئله مشخص شده است كه كیفیت تولید و حمل و نقل خوراك دام و طیور، در موفقیت فعالیت های تولیدی كاملا موثر است.همچنین باید گفت كه عوامل آلوده كننده خصوصا در موقعیتهای تولیدی و تجاری بیشتر از طریق طیور یا غذای آلوده منتقل می شوند،در حالی كه اغلب محققین روی انتقال آلودگی از طریق دستگاه هچری (Hatchery ) كار نموده اند. به علاوه تعدادی نیز روی انتقال آلودگی از طریق خوراك فعالیت داشته اند. به همین دلیل بررسی این موضوع جهت كاهش عوامل بیماری زا ، حیاتی به نظر می رسد.
    اصول كنترل آلودگی در كارخانجات خوراك دام:
    بر اساس تحقیقات انجام شده اصول كنترل آلودگی در كارخانجات خوراك دام شامل موارد زیر می باشد:
    1) دور نگهداشتن خوراك از آلودگی 
    2)جلوگیری از تكثیر میكرو ارگانیسم ها در خوراك
    3) از بین بردن آلودگی در میكرو ارگانیسم ها و جلوگیری از آلودگی مجدد
    از بین بردن اغلب میكرو ارگانیسم ها در خوراك دام نیازمند پاكسازی طولانی مدت می باشد. این پاكسازی ها باعث صدمه زدن به ارزش غذایی خوراك شده و سبب هزینه بالایی نیز می گردد. بنابراین در حقیقت هر كدام از این مراحل كنترلی باید در ارتباط با هم و به دنبال یكدیگر اجرا شوند.
    طرح اصلی هماهنگی استراتژی های كنترلی:
    اولین مرحله در طرح های كنترل آلودگی، ایجاد یك نمودار مشخص در هر كارخانه تولید كننده می با شد كه نشان دهنده جریان مولد اولیه و خروج خوراك نهایی از آن تاسیسات باشد. هر یك از تاسیسات دارای نمودار، مولد منحصر به فرد خوراك می باشد. این نمودار قابل تعمیم به بقیه كارخانه ها نیست و در حقیقت تنها نموداری قابل اطمینان و ارزشمند است كه نشان دهنده خروجی و ورودی آن تاسیسات. تهیه یك نمودار دقیق كمك بسیار بزرگی به هنگام شیوع آلودگی در یك كارخانه می نماید و سبب می شود نسبت به حدت آلودگی احاطه كامل داشته باشیم.
    
    
    
    مراحل پاكسازی آلودگی در خوراك:
    به نظر می رسد انتظار كنترل آلودگی در یك كارخانه خوراك دام، بدون كنترل موجودات و آفات عامل انتقال آلودگی در اطراف كارخانه انتظاری كاملا بیهوده باشد. حضور عوامل بیماری زا در مدفوع جوندگان كاملا به اثبات رسیده است. همچنین تحقیقات نشان می دهد، در یك بررسی انجام گرفته روی پرندگان وحشی اطراف كارخانجات تولید خوراك (با نمونه گیری های محدود از مدفوع پرندگان )، در 25% از موارد باكتری سالمونلا جدا شده است. بنابراین منطقی به نظر نمی رسد با وجود مخازنی همانند جوندگان و پرندگان، بتوان كاملا سالمونلا را از خوراك دام حذف نمود. هنگام جمع آوری اطلاعات در خصوص وضعیت پاتوژن های محیط كارخانجات تولید خوراك دام، مهم ترین مسئله مطرح شده، نمونه گیری است. قطعا جمع آوری نمونه های مناسب و كافی كه نماینده محموله یا Batch مورد نظر باشند، امر بسیار پر اهمیتی است. علاوه بر نمونه گیری از محموله های خوراك، هرگز نباید آلودگی با منشا انسانی (Iatrogenic ) را نیز فراموش نمود. در بررسی انجام شده در یك كارخانه تولید خوراك دام كه نمونه گیری توسط دو گروه از افراد انجام شده بود، نتایج بسیار جالبی گزارش شده است. در نمونه گیری از محل های یكسان، پرسنل خود كارخانه در مجموع 75/43% آلودگی را گزارش كردند، در صورتی كه محققین در بررسی خود با نمونه برداری از همان محل ها 32/7% آلودگی را در مجموع گزارش نمودند.( جدول شماره 1)
    جدول شماره 1:نمونه گیری در خصوص باكتری سالمونلا از یك كارخانه ی خوراك دام
    
    
    این مسئله نشان می دهد، اگر بخواهیم ارزیابی درستی از میزان آلودگی داشته باشیم باید نمونه گیری با روشی كاملا صحیح و علمی انجام شود. یكی از روش هایی كه جهت جلوگیری از آلودگی با منشاء انسانی استفاده می شود، آموزش پرسنل است، بدین صورت كه با لیوان های یكبار مصرف بدون اینكه به نمونه دست بزنند نمونه را برداشت كرده و لیوانها را داخل كیسه دسته بندی نموده و به آزمایشگاه بفرستند. وقتی لیوان ها همیشه داخل كیسه باشند و نمونه گیری با احتیاط بیشتری انجام شود، تقریبا می توان مطمئن بود كه آلودگی با منشا انسانی به حداقل می رسد. از دیگر مزیت های این روش این است كه اصولا در تمام دنیا لیوان یكبار مصرف در خیلی از فروشگاه ها حتی در دور افتاده ترین نقاط قابل تهیه كردن می باشد و هزینه زیادی نیز نخواهد داشت. نكته ای كه در این ارتباط به پرسنل باید گوشزد كنیم این است كه هر لیوانی را كه از بسته بندی خارج می كنند تنها یكبار مصرف نمایند و اگر نتوانستند با همان تماس اول نمونه را تهیه كنند، لیوان را دور انداخته و با لیوان دیگری نمونه بگیرند. هرگز نباید لیوان ها بیش از یكبار برای گرفتن نمونه استفاده شوند، چون هر تماسی معادل با افزودن بر بار میكروبی نمونه می باشد. در خوراك تهیه شده، مواد اولیه مهمترین منبع آلودگی است. در یك بررسی مختصر، میزان آلودگی مواد اولیه به سالمونلا بصورت كلی اندازه گیری شده، كه به شرح زیر می باشد: ( جدول شماره 2 )
    جدول شماره 2:بررسی سالمونلا در مواد اولیه خوراك دام
    اطلاعات مربوط به این جدول نشان می دهد ، عوامل پاتوژن از تمامی مواد اولیه ارگانیك قابل جداسازی هستند. این مسئله بر این موضوع تاكید می كند كه جهت كنترل آلودگی های خوراك دام باید به آلودگی مواد اولیه نیز توجه نمود.
    عوامل موثر بر رشد و تكثیرمیكرو ارگانیسم ها در خوراك دام:
    1)گرد وغبار
    2)رطوبت
    3)عمر خوراك
    گرد وغبار، رطوبت و عمر خوراك جهت درجه بندی آلودگی ، بسیار حائز اهمیت هستند. بر اساس مطالعات انجام گرفته، گرد و غبار ارتباط وسیعی با آلودگی مواد غذایی در كارخانه دارد و رطوبت نیز به عنوان عامل مشوق موجب تسریع رشد میكرو ارگانیسم ها می شود. مواد اولیه تشكیل دهنده خوراك دام از نظر رطوبت با محیط اطراف خود در تبادل هستند.این مسئله بدین معنی است كه بر حسب شرایط با گذر زمان، این مواد یا رطوبت خود را از دست داده و یا از محیط رطوبت دریافت خواهند كرد. در ارتفاعات كم و درجه حرارت پایین، معمولا رطوبت نسبی محیط بیشتر است. ولی بین حرارت و رطوبت نسبی رابطه معكوسی برقرار است. به همین دلیل در مناطق مرطوب و خنك، مانایی رطوبت خیلی بیشتر از مناطق گرمسیری می باشد. مایكوتوكسین ها مثل آفلاتوكسین، از جمله سمومی هستند كه در صورت رشد قارچ تولید می شوند. به همین دلیل حضور مایكوتوكسین در خوراك دام، نشان دهنده رشد قارچ در خوراك یا مواد اولیه می باشد. باید توجه نمود كه حضور مایكوتوكسین همراه با حضور قارچ، الزامی نیست. بلكه حضور مایكوتوكسین صرفا نشان دهنده مرحله ای از رشد قارچ است. بر اساس تحقیقات انجام شده، بین آلودگی قارچی خوراك و غلظت مایكوتوكسین ها رابطه مستقیم وجود دارد. علاوه بر این، عمر خوراك در شمارش نهایی میكروب ها نیز موثر است. Total Count=TC )) هر نقطه ای از مراحل تهیه خوراك در كارخانه كه موجب افزودن رطوبت یا گرد و غبار و حرارت دادن به ماده غذایی شود و باعث گردد برای مدت طولانی ماده غذایی در جایی ثابت بماند، باید به عنوان یك نقطه بحرانی كنترل مورد بررسی قرار گیرد. از این نقاط بحرانی می توان به زیرزمین، انبار غلات و پایه های بالابرها اشاره نمود.
    نقاط بحرانی مشخص در كارخانه:
    1)بالابرها: بیشتر برای جابه جا كردن مواد اولیه استفاده می شوند و در تمام كارخانه ها حداقل یك عدد از آنها وجود دارد.
    الف) قسمت بالایی یا سر ب) بدنه ج) مخزن پایه
    مواد در قسمت مخزن پایه بارگیری می شوند و به سمت بدنه بالا برده می شوند و از قسمت سر تخلیه می گردند. بالابرها عموما ذرات آئروسل گرد و غبار را پخش می كنند. علاوه بر این ، در اطراف پولی های سر و پایه حرارت بالایی نیز تولید می شود. مخزن پایه با تمام موادی كه از بالابر عبور می كنند در تماس است. پس از آنكه یك یا دو محموله خوراك از پایه عبور نمود، داخل پایه پر از خرده های ریز می شود. خصوصا اگر مواد جمع شده در مخزن پایه آلوده باشند، می تواند تمام موادی كه از این طریق وارد مسیر تولید می شوند را آلوده نماید. علاوه بر این اگر محموله مدتی داخل مخزن پایه باقی بماند، این حرارت سبب تبخیر رطوبت و تجمع آن در مناطق خنك تر محموله شده و شدیدا آن مناطق برای آلودگی های میكروبی مستعد می شوند.
    2)آسیاب: آسیاب های غله ، با سرعت حدود m/h 200 موجب خرد كردن غلات می شوند. این سرعت بالا دو نتیجه مهم دارد: اول آنكه ذرات غلات را به ریزترین جزء ممكن تبدیل می كند و دوم اینكه حرارت بالایی ایجاد نمی نماید. حرارت غلات هنگام آسیاب شدن می تواند حدود 10 تا 15 درجه افزایش یابد. قسمت بسیار جزیی از این حرارت هنگام حمل و نقل تا انبار غلات از دست می رود. در انبار غلات رطوبت تمایل دارد در مناطق خنك تر تجمع یابد. این عامل سبب افزایش پتانسیل رشد میكرو ارگانیسم ها می شود. درجه حرارتی كه رطوبت در انبار غلات تغلیظ می شود، به مدت زمانی كه محموله داخل انبار است بستگی دارد. به همین دلیل مدت زمانی كه غلات در انبار می ماند، حتی الامكان باید به حداقل زمان تقلیل یابد.
    3)زیرزمین: زیرزمین ها می توانند پر گرد و غبارترین بخش كارخانه ها باشند. رطوبت بسیار بالایی در زیر زمین های غیر ایزوله كارخانجات وجود دارد. به علاوه در بسیاری از كارخانجات، سردكننده ها نیز در زیرزمین كار گذاشته می شوند. باید توجه نمودكه نزدیك بودن بیش از حد مسیرهای هدایتی مواد خام اولیه و سردكننده ها، موجب هدایت حجم زیادی از هوا به سمت پلتهای خنك شده می شود. پوشش های مسیر هدایت مواد خام معمولا به علت دسترسی آسانتر برداشته می شوند. پنجره ها نیز به سبب خفه بودن هوای زیرزمین معمولا باز است، بدین سبب حشرات و پرندگان به راحتی می توانند از طریق پنجره ها وارد شده و آلودگی را مستقیما به مواد اولیه خام و بقیه سیستم سردكننده وارد نمایند. به همین دلیل توصیه می شود در طراحی كارخانجات خوراك دام، زیرزمین در نظر گرفته نشود و یا اگر زیرزمین وجود دارد، سردكننده ها در زیر زمین نصب نشوند. در تحقیقات به عمل آمده هم این قضیه كاملا تایید شده است كه در كارخانجات دارای زیرزمین و شامل سرد كننده های مستقر در زیرزمین، شمارش نهایی میكروبی بسیار بالاتر از كارخانجاتی است كه تاسیسات زیرزمینی ندارند.
    پلت كردن جهت جلوگیری از آلودگی:
    در روند پلت سازی، درجه حرارت دستگاه اهمیت به سزایی دارد. طبق نمونه گیری های مختلف در درجه حرارت های بالا ( به عنوان مثال در مورد سالمونلا )، آلودگی گزارش شده است. در صورتی كه در مكانی دیگر با حرارت پایین تر هیچ گزارشی در خصوص آلودگی به سالمونلا در پلت نهایی خوراك وجود ندارد. پاسخ این مسئله، در مرحله اول خروج پلت از دستگاه پلت سازی و رفتن به سمت خنك كننده می باشد. در مواردی كه حتی در حرارت بالا نیز سالمونلا در پلت نهایی گزارش شده بود، منبع آلودگی مجدد در این حد فاصل قرار داشت. در واقع باقی مانده های خمیر خوراك و گرد و غبار حاصل از روند پلت سازی، به علت طراحی نادرست حد فاصل سرد كننده و دستگاه پلت سازی به راحتی پس از حرارت دادن پلت دوباره به روی آن نشسته و آلودگی ایجاد كرده بودند. در ضمن علاوه بر مسیر سرد كننده، تمام مسیرهای حمل و نقل و جا به جایی محصول از بسته بندی در كارخانه تا رسیدن به مزرعه ی پرورشی، در آلودگی مجدد خوراك می توانند موثر باشند.
    كنترل رشد میكروبی در مزرعه:
    رشد و تكثیر میكروبی حین تحویل خوراك به مزرعه كماكان ادامه دارد. حتی در برخی موارد شرایط نگهداری نامناسب خوراك در مزارع سبب تسریع این مسئله می شود. در شرایط منطقه ای، تغذیه ای و امكانات یكسان نیز برخی پرنده ها نتایج تولیدی مناسبتری نسبت به سایر پرندگان دارند. علت رخداد این پدیده بسیار متنوع می باشد كه در اینجا فقط در ارتباط با تاثیررشد میكروبی بر تولید بحث خواهیم نمود. اصول اولیه ای كه در كارخانجات خوراك دام روی رشد و تكثیر میكروبها موثرند، در مزارع پرورشی نیز دخیل می باشند. وقتی خوراك پلت شده به مزارع تحویل داده می شود، تنها قسمتی از خوراك به شكل پلت سالم می باشد و بقیه خوراك اصطلاحا به خاكه تبدیل می شود. بر اساس تحقیقات انجام شده فعالیت میكروبی خاكه خیلی بیشتر از پلت می باشد.
    خاكه ها در اصل پلت هایی هستند كه در حین حمل و نقل به سبب فشار فیزیكی خرد شده و یا آسیاب گردیده اند و شامل مقادیر بسیار زیادی گرد و غبار ، پودر و پلت می باشند. حتی سیستم غذادهی نیز در مزارع پرورشی می تواند تولید خاكه ها را افزایش دهد. این خاكه ها در مزارع دو مشكل عمده ایجاد می كنند:
    1) اندازه كوچكتر آنها و سطح ایجاد شده توسط خاكه، توانایی جذب رطوبت را افزایش می دهد.
    2) پرندگان به خوردن پلت نسبت به خاكه تمایل بیشتری دارند، بدین سبب خاكه ها آخرین موادی هستند كه خورده می شوند.
    نتیجه بحث:
    به نظر می رسد منشا عمده آلودگی را باید در مواد اولیه خوراك دام جستجو نمود . همچنین عوامل افزایش دهنده آلودگی در مناطق خاص كارخانجات خوراك دام و سیستم حمل و نقل بایستی شناسایی شوند. بطور كلی باید عللی كه موجب افزایش حرارت یا رطوبت بیهوده یا گرد و غبار زیاد می شوند را شناسایی نمود و آنها را مورد بررسی و آزمایش قرار داد. در حقیقت این نقاط به عنوان نقاط بحرانی كنترل آلودگی مطرح می باشند.

 

 

 

مزدك صلواتی، علی ملك شاهی مقدم، فرشته قاضی سعیدی، سپیده عباس زاده

t.t.d.mihanblog.com


 

نظر خود را اضافه کنید.

ارسال نظر به عنوان مهمان

0 محدودیت حروف
متن شما باید بیشتر از 5 حرف باشد
نظر شما به دست مدیر خواهد رسید
  • هیچ نظری یافت نشد