سایت تخصصی علوم دامی

 

ماهیان كیلكا از گونه های باارزش و واجد اهمیت شیلاتی در دریای خزر است و قسمت بزرگی از چرخه غذایی دریای خزر را در بر می گیرند، و بعنوان نان در سفره غذایی در یای خزر تجلی میكنند .

دسته های بزرگی از آنها بوسیله ماهیان خاویاری ، سگ آبی ، زالونها ، سوف و آزاد ماهیان خورده می شود . در دریای خزر سه گونه ماهی كیلكا زیست میكند كه از جنس CLUPEONELLA وابسته به خانواده شگ ماهیان CLUPEIDAE می باشند:

۱ كیلكای معمولی Clupeonella delicatula

۲ كیلكای آنچوی C . engrauliformis

۳ كیلكای چشم درشت C.grimmi 

 

 

 

● ماهی شناسی:

كلید اصلی تشخیص ماهیان این جنس ، وجود فلسهای تغییر شكل یافته لب تیز در زیر شكم از گلو تا مخرج و بلند بودن شعاع آخر باله مخرجی است.

كیلكای آنچوی Clupeonella engrauliformis

بدن كیلكای آنچوی نسبت به گونه های دیگر این جنس كشیده تر و گردتر است . باله پشتی دارای سه شعاع باله سخت و ۱۲ شعاع باله نرم می باشد. باله مخرجی دارای سه شعاع باله سخت و ۱۵ تا ۱۶ شعاع باله نرم است.

خار شكمی رشد و نمو كمی داشته و تعداد آنها ۲۸ عدد می باشد . زائده های كمان برانشی ۵۷ تا ۶۳ عدد بوده و مهره ها ستون فقرات ۴۴ تا ۴۷ عدد است . عر ض بدن كوتاه و نسبتآ استونه ای این ماهی از ۱۹ درصد طول كلی آن تجاوز نمی كند. رنگ بدن در طرفین تیره است . سرعت رشد و نمو آن فوق العاده زیاد است.

طول كلی آن ممكن است به ۱۵۵ تا ۱۶۵ میلیمتر هم برسد . میانگین وزن ۱۰ تا ۱۸ گرم و حداكثر وزن اندازه گیری شده ۲۶ گرم بوده است.

● زیست شناسی:

كیلكای آنچوی از ماهیان گرما دوست بوده كه در درجه حرارت آب ۲۸ – ۵/۴ درجه سانتی گراد پراكنش دارد و بومی قسمت میانی و بویژه جنوب دریای خزر است و تقریبآ هیچ وقت به بخش شمالی دریای خزر مهاجرت نمی كند.

این گونه در فواصل دور از ساحل زیست می كند و بندرت به ساحل نزدیك میشود و در ۲ تا ۳ سالگی بالغ می گردد.

كیلكای آنچوی در آبهای باز بدون نزدیكی به ساحل تخمریزی می كند و از خلیج ها ، نواحی كم عمق، جاییكه عمق آب كمتر از ۱۰ متر و شوری آب كمتر از ۸ در هزار باشد ، اجتناب می كند و تنها در دسته های خیلی كوچك وارد مناطق كم عمق شمال در یای خزر می شود و بیشتر نواحی كم عمق و شور ناحیه جنوبی را ترجیح می دهد. تراكم بیشتر آن بالای منطقه مركزی و جنوب در یای خزر ، جاییكه چرخشهای عظیم بین عمق ۴۰ متر و ۳۰۰ ۲۰۰ متر ستون آب ، می باشد.

كیلكای آنچوی از درجه حرارت پایین تر از پنج درجه سانتی گراد پرهیز می كند. بیشترین فعالیت آن در درجه حرارت ۱۹ ۸ درجه سانتی گراد است.

پهناور بودن وسعت منطقه زیستی كیلكای آنچوی ، می تواند براحتی جوابگوی تغذیه اش در دوره فعال مصرف غذایی باشد.

در فصل زمستان كیلكای آنچوی در منطقه جنوب و مركز دریای خزر پراكنده است و در فروردین تا آخر خرداد گروههای زیادی ، از جنوب در یای خزر به سمت شمال مهاجرت میكنند ، و دسته های كمتر در قسمت جنوب در یای خزر باقی می مانند .

كیلكای آنچوی در فصول مختلف سال با بیش از ۵۰ در صد تغذیه از راسته Copepoda بعنوان غذای اصلی از آن تغذیه می كند. از این راسته جنس Eurytemora با نقش بیش از ۵۰ در صد وزنی در تغذیه كیلكای آنچوی نسبت به سایر جنس های این راسته ، در فصول مختلف سال بعنوان غذای اصلی آن تلقی می گردد.

تخمریزی كیلكای آنچوی مدت زمان بیشتری نسبت به سایر گونه ها طول می كشد و بیشترین شدت آن در فصل پاییز ، جاییكه درجه حرارت آب ۲۴ ۱۳ درجه سانتی گراد و شوری آن ۱۳ – ۸ در هزار می باشد.

در این فصل نرها معمولآ از نظر تعداد نسبت به ماده ها بیشترند اما از نظر جثه ، ماده ها بزرگترند در این زمان نر ها معمولآ در اعماق ۲۰ – ۱۰ متری مانده ، در صورتیكه ماده ها ۲۵ – ۲۰ متری بسر می برند. ظاهرآ نر ها مدت طولانی تری در محل بسر می برند ، در صورتیكه ماده ها بلافاصله پس از تخم ریزی ، محل را ترك می كنند .

هم آوری تخم آن بطور میانگین ۳۹۰۰۰ عدد است .در زمان تغذیه فعال ، جمعیت ماده ها بیشتر از نرها است. دوره رشد و نمو جنینی ، پس از بارور شدن تخم ، در دمای ۵/۱۷ در جه سانتی گراد در مدت زمان ۳۰ تا ۳۴ ساعت بطول می انجامد و دوران زندگی لاروی و نوزادی آنها ۸ – ۶ ماه بطول می انجامد.

كیلكای آنچوی در طول تابستان معمولا به زیر لایه گرم آب پناه می برد و گاهی ممكن است در لایه ترموكلاین آب باقی بماند.

بر خلاف گونه كیلكای معمولی این ماهی در طول زمستان نیز به تغذیه خود ادامه می دهد و در اعماق ۷۵ – ۴۰ متر و در دمای ۹ – ۵/۸ در جه سانتی گراد و تا دمای ۵/۱۳ در جه سانتی گراد یافت می شود. تكامل لارو كیلكای آنچوی در فصل پاییز تا زمستان در درجه حرارت كم آب صورت می گیرد كه احتمالآ این شاخص عامل افزایش تعداد ستون مهرهای آن (۴۷ – ۴۴ ) نسبت به كیلكای معمولی (۴۴ – ۴۱ ) است .

تغییر شكل در دوره لاروی بسیار آهسته تر از كیلكای معمولی است و وقتی كه طول آن به ۴۱ میلی متر رسید ، فلس ها ظا هر می شوند.

تخمریزی كیلكای آنچوی در اعماق مختلف ستون آب بین ۵۰ تا ۲۰۰ متر اتفاق می افتد ، در نتیجه قسمت اعظم تخم ها و لارو ها در معرض جریانها ی چرخشی دریای خزر در عمق یاد شده ، قرار می گیرند.

لارو پلاژیك در امتداد جریانهای چرخشی حمل شده و باعث طولانی تر شدن مسیر مهاجرت می گردد، بنابراین تراكم كیلكای آنچوی در منطقه جریانهای چرخشی ، جاییكه تولیدات بیولوژیك فراوان است، افزایش می یابد.

مسن ترین كلاسه سنی كه از این جنس تا كنون گزارش گردیده در رده سنی هفت سال بوده است.

كیلكای آنچوی نقش عمدهای در تآ مین غذای انواع گونه های ماهیان گوشت خوار در در یای خزر بازی میكند.

تحقیقات یكساله بیومتریك و ارزیابی ذخایر كیلكا در آبهای ایران كه در نوار ساحلی و عمق ۴۰ الی ۸۰ متری در سال ۱۳۷۰ صورت گرفت ، نشان داد كه ۸/۹۱ در صد ذخایر كیلكا از گونه آنچوی است كه ۹۵/۶۹در صد آن در گروه سنی +۲ و +۳ قرار داشتند و همچنین وزن متوسط كیلكای آنچوی ۶۱/۵ گرم و طول متوسط آن ۵/۸۷ میلیمتر و در صد ماده ۸۵/۵۷ و در صد نر ۱۵/۴۲ است.

مطالعه دیگری تحت عنوان ، بررسی پروژه ارزیابی ذخایر كیلكا ماهیان و مونیتورینگ مناطق صید تجاری در سال ۷۶ – ۱۳۷۵ ، كیلكای آنچوی ۸۷ درصد تركیب صید را به خود اختصاص داد و جنس نر این ماهی در صید غالب ۸۷/۵۳ در صد از كل صید را تشكیل داد.

قسمت عمده كیلكای آنچوی در فصل پاییز تا اوایل زمستان تخمریزی كرده و در آبان ماه حداكثر فراوانی در تخمریزی را دارند.بر اساس مطالعات فوق بیوماس كیلكای آنچوی در میانگین چهار فصل ۲۱۲ هزار تن بر آورد گردید كه از این مقدار ۶/۶۲ هزار تن زیر منطقه ساحلی (۲۰۰ – ۲۰ متر ) و ۷/۱۴۹ هزار تن در زیر منطقه عمیق ( بیشتر از ۲۰۰ متر) وجود دارد .

● تغییرات تركیب گونه ای:

شیلات ایران با در نظر گرفتن ارزیابی حاصله ، به توسعه ناوگان صیادی شناورهای كیلكا گیر در استانهای شمالی برآمده بطوریكه از ۹۴ فروند در سال ۱۳۷۶ به ۱۹۹ فروند در سال ۱۳۸۱ توسعه یافت. با روند افزایش ناوگان صیادی میزان كل صیددر سال ۱۳۷۶ از ۶۰ هزار تن به میزان ۹۵ هزار تن افزایش حاصل شد.

 

 

هادی قربانی چافی، فوق لیسانس شیلات ، كارشناس اداره صید آبهای شمال 
منابع:
۱ قربانی ، ه . ۱۳۷۵. بررسی رژیم غذایی كیلكا در سواحل جنوبی دریای خزر . پایان نامه كارشناسی ارشد دانشكده علوم و فنون دریایی – واحد شمال تهران
۲ – پور غلام ، ر .۱۳۷۷. پروژه ارزیابی ذخایر كیلكا ماهیان و مونیتورینگ مناطق صید آنها در سال ۷۶ ۱۳۷۵. موسسه تحقیفات شیلات ایران
۳ رضوی صیاد ، ب. ۱۳۷۰. پراكنش و وفور كیلكای در یای خزر. موسسه تحقیفات شیلات ایران
۴ – Prikhodko, B.I. ۱۹۸۱ . Ecological features of the caspian Kilka. KASPNIRKH Astrakhan.  
 
 
   پایگاه اطلاع رسانی شیلات ایران 

نظر خود را اضافه کنید.

ارسال نظر به عنوان مهمان

0 محدودیت حروف
متن شما باید بیشتر از 5 حرف باشد
نظر شما به دست مدیر خواهد رسید
  • هیچ نظری یافت نشد