سایت تخصصی علوم دامی

 

فشار بیش از حد بر ذخایر آبزیان و روند رو به افزایش تلاش صیادی علاوه بر كاهش ذخایر ، منجر به از بین رفتن و تخریب اكوسیستمهای طبیعی و نوزادگاههای آبزیان كه اولین منبع تولید ذخایر می باشند ، می گردد. پایه ریزی مطالعاتی در زمینه شناسایی لارو ماهیان و زیستگاهای آنان، حفاظت از این مناطق در جهت حفاظت از آبزیان و تعیین فراوانی گونه های مهم تجاری و بررسی ارزیابی ذخایر آنها را موجب گردیده است.امروزه بررسی ایکتیوپلانکتونها به منظور ارزیابی و بهره برداری بهینه از ذخایر ماهیان و نیز مطالعات بیولوژیک و سیستماتیک از اهمیت ویژه ای برخوردار است. ارزیابی منابع و ذخایر شیلاتی از طریق شناسایی و تعیین مکانهای تخم ریزی و تجمع لارو ماهیان و همچنین شناسایی ذخایر جدید امكان پذیر می باشد و نیز بررسی مرگ و میر در مراحل لاروی در اثر شرایط نامساعد محیطی طبیعی و یا مصنوعی و مطالعه رشد و نمو، تغذیه و خصوصیات رفتاری لاروها که می توانند عواملی در جهت رده بندی آنها باشند، اشاره کرد.

شناسایی و طبفه بندی انواع لارو ماهیان و شناسایی خانواده های جدید احتمالی و همچنین تعیین شاخصهای تنوع و فراوانی انواع ایکتیوپلانکتون در مراحل مختلف لاروی از دلایل مهم بررسی محسوب می شود.یكی از روشهای احیا، و حفاظت ازذخائر، شناسایی مراحل مختلف لاروی ماهیان و زیستگاههای آنها در جهت حفاظت از این منابع می باشد. همچنین مطالعات جمعیتی كه از طریق محاسبه فراوانی و تراكم لاروها و تخم ها و تعیین سن لاروهایی كه در ابتدای مرحله جوانی هستند و اختلاف بین گونه ها از این حیث همواره مورد توجه می باشد. در نهایت می توان با بررسیهای به عمل آورده منطقه ای مناسب جهت راه اندازی مراكز تكثیر و پرورش انتخاب كرده و در زمینه توسعه و ماندگاری آنها تحقیقات لازم را به عمل آورد.

 

 

 

مطالعات لارو ماهیان (ایكتیو پلانكتون) با اهداف زیر انجام می پذیرد:

الف ) ارزیابی منابع و ذخایر شیلاتی:

ـ شناسایی و تعیین مكانهای تخم ریزی و تجمع لا رو ماهیان

ـ شناسایی منابع و ذخایر جدید

ب ) زیست شناسی و رده بندی ماهیان:

ـ مطالعه ویژگیهای زیستی (رشد و نمو، تغذیه) و خصوصیات رفتاری ماهیان در مراحل لا روی

ـ بررسی مرگ و میر ماهیان در مراحل لاروی تحت تاثیر عوامل و شرایط نامساعد زیست محیطی و یا فعالیتهای انسانی

ـ زمینه سازی جهت تفهیم بهتر مطالب و مباحث به علوم دریایی و اقیانوسی نظیر جغرافیای جانوری و بوم شناسی

افزایش دانش ماهی شناسی با تاكید بر رده بندی ( تاكسونومی ) و طبقه بندی (سیستماتیك)

پ) پویایی شناسی جمعیت و ارزیابی ذخایر ماهیان:

ـ بررسی نوسانات و تغییرات تخم ریزی از طریق محاسبه فراوانی تخم و لارو

ـ محاسبه فراوانی و تراكم ذخایر براساس میزان تولید و تخم ریزی

ـ مشخص نمودن ویژگیهای متمایز كننده جمعیتها و افراد هر یك از گونه ها

ت) تكثیر وپرورش، حفاظت و بازسازی ذخایر:

ـ انتخاب مناطق مناسب جهت احداث و راه اندازی مراكز تكثیر و پرورش

ـ توسعه سایتهای تكثیر و پرورش براساس اطلاعات موجود

ـ تامین نمونه های مورد نیاز از طریق جمع آوری و صید لا رو جهت پرورش در سیستمهای ساحلی ـ دریایی

ـ مطالعه در زمینه قدرت بقا و زمان ماندگاری ماهی در مراحل تخم و لا رو

خصوصیات لارو تازه خارج شده از تخم :

مراحل رشد بنا به نظریه(۱۹۷۰) Alhestron شامل :

۱ تخم Egg ۲ لاروLarva ۳ مرحله جوانی Juvenile ۴ بالغ Adult (Mature)

بر اساس این نظریه دفع گاز از کیسه زرده تغییر کرده و وابسته به آبشش می شو ایكتیوپلانكتون به مرحله ای از حیات ماهیان اطلاق می شود كه زندگی پلانكتونی داشته و پلانكتون محسوب می شوند.

همچنین بر اساس روند رشد و تکامل، مراحل لاروی به مراحل

preflexpion , postflexion , flexion , Early juvenile تقسیم میشوند.

خصوصیات لارو تازه خارج شده از تخم به شرح زیر میباشد:

فاقد رنگدانه چشمی می باشد.

سیستم گوارشی ، تنفسی و گردش خون ناقص است.

همراه با جذب کیسه زرده فعالیتهای فیزیکی و جذب و دفع فراهم می شود.

تنفس از حالت پوستی و جذب و تخم، لارو، مرحله جوانی و بلوغ كه خود شامل مراحل جزئی تری می باشند. ماهی پس از خروج از تخم ، وارد دوره لاروی شده كه این مرحله براساس چگونگی سیر تكاملی به مراحل Per flexion و Post flexion تقسیم می شود. این مراحل در حالت شناوری طی می شوند(حتی در خانواده های كفزی). لاروها دارای ویژگیهایی می باشند كه این ویژگیها جهت شناوری، فرار از دشمن. مخفی شدن و دفاع بكار برده می شود. البته وقتی این لاروها در محل اصلی زندگی خود قرار گیرند، این صفات را از دست می دهند . مراحل رشد به نحوی است كه طی جذب كیسه زرده، توانایی لازم جهت گرفتن غذا و فعالیتهای فیزیولوژیك اندامهای گوارشی بوجود می آید و در نتیجه ایجاد چسبندگی و پیچ در لوله گوارش، توانایی هضم و جذب پدید می آید. همزمان با تكمیل سلولهای استوانه ای و مخروطی، توانایی دید نیز كامل می شود.سیستم تنفسی از حالت پوستی و جذب و دفع گازی از كیسه زرده تغییر و وابسته به آبششها میشود تولید مثل جنسی اكثر موجودات دریایی به دو دلیل تغذیه متفاوت با والدین و نوع پراكنش آنها، منتهی به بوجود آمدن مراحل مختلف لاروی می شود (۱۹۸۸Barnes&Hughes.). از نقطه نظر اكولوژیكی، هر گونه ماهی در طول حیات خود از میان دامنه وسیع خصایص تولید مثلی خود، تحت تاثیر عوامل محیطی، مناسب ترین صفات را بعنوان استراتژی تولید مثلی خود انتخاب نموده و اعمال می كند.این استراتژی بهترین پاسخ موجود برای به حداقل رساندن تاثیرات محیطی است (Potts&Wootton, ۱۹۸۹). برای مثال عواملی همچون حرارت پایین ، تكامل تخمها و در نتیجه تخم ریزی را به تاخیر می اندازد (۱۹۷۶، Russel). ماهی در زمانی از سال و در مكانی تخم ریزی می كند كه اطمینان كافی از وجود غذای مناسب برای خود و كمترین خطر شكارچی و شرایط نامناسب محیطی را داشته باشد(۱۹۹۰، Wootton) امروزه مطالعه ایكتیوپلانكتون و علاقه مندی به مطالعه آن به دلیل افزایش اهمیت و توجه به مسائل زیست محیطی و نیاز ارزیابی بهتر ذخائر و منابع شیلاتی شدت یافته است. مطالعه لاروماهیان سوالات متعدد در زمینه های مختلف شیلات، تكثیر و پرورش، بیولوژی ، ارزیابی و مدیریت شیلات و حتی آلودگیها را جوابگوست.

نمونه برداری لارو ماهیان:

تركیب تاكسونومی نمونه های لاروی پلاژیك به شدت تحت تاثیر روش نمونه برداری است و صید با تور بونگو در مقایسه با سایرروشهای نمونه گیری لاروقادربه جمع آوری بیشترین تعداد خانواده ها است(۱۹۹۳ ، .Choat et al ).بر این اساس درهر ایستگاه طبق عمق منطقه، تور نمونه گیری Bongo با محاسبه طول سیم به كف ارسال می شود (۱۹۷۷، Smith & Richartson) با حركت آرام شناور بامتوسط سرعت ۵/۱ – ۱ گره دریایی این تور بطور مورب از نزدیك كف به سطح كشیده می شود. این عمل در مدت زمانهای یكسان (۱۰ ۵ دقیقه) انجام می شود. جهت كشش تور در مسیر عكس جریان جزومد می باشد.هنگام كشش، زاویه تور توسط زاویه سنج مشخص (میانگین ۴۵ درجه) كنترل و عدد فلومتر نیز در ابتدای توراندازی و انتهای توركشی به منظور تعیین حجم آب فیلتر شده ثبت می گردد.به هنگام تخلیه و انتقال نمونه ها به ظروف، پس از دو بار شستشوی تور،محتویات مخزن تور در یك لیتر آب دریا وارد و سپس ۵۰ میلی لیتر فرمالین خالص جهت تثبیت نمونه ها، اضافه می گردد.

 

روش كار در آزمایشگاه:

نمونه ها در آزمایشگاه با استفاده از الك چشمه ریز شستشو داده می شوند. در ابتدای كار نمونه های مشابه، جداسازی اولیه میشوند. نمونه های لاروی درمحلول الكل اتانل ۷۰% نگهداری میشوند. سپس هر دسته از لاروها برای بررسی دقیق با لوپ مشاهده میشوند. در این خصوص پارامترهای زیستی قابل شمارش (مریستیك) و قابل اندازه گیری (مورفومتریك) تعیین و ثبت می شود.برای اینكه بتوانیم از صحت اندازه گیری و یا شمارش پارامترها مطمن نشویم می توانیم در موارد خاص برای وضوح بهتر از روش رنگ آمیزی استفاده كنیم برای مشخص كردن بافت غضروفی و استخوانی و شمارش خطوط ماهیچه ای، رنگ آمیزی با استفاده از آلیسن بلو انجام می شود. (۱۹۸۵، Balon)با در نظر گرفتن پارامترهای مهم و با استفاده از كلید شناسایی (۱۹۸۹، Leis& Transki) خانواده لاروماهیان مورد نظر شناسایی میشود. تصاویر اقتباس از كلید شناسایی فوق می باشد.

روش مورد استفاده در شناسایی لاروها:

توسط میكرومتر پارامترهای مهم و كلیدی می تواند در حد میلیمتر اندازه گیری شود (پارامترهای مورفومتریك) همچنین پارامترهای قابل شمارش مثل شمارش میومرها، شعاعهای باله (پارامترهای مریستیك) و تغییراتی كه در طی روند تكاملی آنها اتفاق می افتد، می توانند عواملی جهت شناسایی لاروها باشند پارامترهای اندازه گیری شده و تعاریف مربوط به اصطلاحات مراحل لاروی. در پیوست توضیح داده شده اند (۱۹۸۳، Leis&Rennis ۱۹۸۹، Leis&Transki).

بررسیهای آماری:

فراوانی (Abundnce):

جهت محاسبه فراوانی لاروها از روش (۱۹۷۷) Smith &Richardson استفاده می شود.

شاخص تنوع(Diversity):

تعیین و محاسبه شاخص تنوع به منظور ارتباط میان انواع گونه ها و فراوانی آنها می باشد..

شاخص یكنواختی گونه ای یا چگونگی توزیع فراوانی (Evenness):

بحث همگنی فراوانی در بین گونه ها (S) می باشد. زمانیكه فراوانی گونه ها (S) در یك جمع آوری به طور یكسان باشد اندازه j مساوی ۱ خواهد بود. اندازه های كمتر (J) بیانگر این است كه بعضی از تاكسون ها غالب می باشند.

شاخص غنای گونه ای (Richness):

این شاخص جهت مشخص نمودن ارتباط بین تعداد گونه ها و تعداد نمونه ها در یك جمع آوری و یا به عبارتی دیگر نشان دهنده پراكندگی نمونه ها در گونه های مختلف می باشد.

پارامترهای موفرمتریك مورد استفاده:

طول كل TL(Total Length): فاصله بین نوك پوزه در خط میانی تا انتهای چین باله دمی.

طول بدن BL (Body Length): با توجه به اینكه اندازه لارو بستگی به مرحله رشد دارد، لذا در مرحله Preflexion و flexion طول نوتوكورد (NL) و در مرحله بعد از flexion طول استاندارد (SL) مورد نظر است.

طول استاندارد SL (Standard Length): فاصله بین نوك پوزه در خط میانی بدن تا خط میانی كه ازحاشیه خلفی صفحه Hypural می گذرد.

طول نوتوكورد NL (Notochord Length): خط مستقیم بین نوك پوزه تا نوك خلفی نوتوكورد كه درمراحل Preflexionو flexion مورد استفاده است.

طول سر HL (Head Length): فاصله خط بین نوك پوزه تا قسمت انتهای غشاء سرپوش آبششی (در شرایطی كه سرپوش ابششی نامشخص است، تا حاشیه پشتی Cleithrum)

پهنای سر HW (Head Width): فاصله مورب بین حاشیه های ناحیه پهن سر.

پهنای بدن (Body Depth) BD: فاصله عمودی بین دو حاشیه بدن كه از حاشیه قدامی پایه باله سینه ای می گذرد.

فاصله پیش باله مخرجی PrAL (Pre –pelvic Fin Length): فاصله بین نوك پوزه در خط میانی تا خط عمودی كه از حاشیه خلفی باله مخرجی می گذرد. در خانواده های Clupeidae و Engraulididae

فاصله پیش باله لگنی PrP۲FL (Pre – Anal Length): فاصله بین نوك پوزره در خط میانی تا خط عمودی كه از غشاء باله لگنی می گذرد. در خانواده های Clupeidae و Engraulididae.

فاصله پیش باله پشتی PrDFL (Pre – Dorsal Fin Length): فاصله نوك پوزه در خط میانی تا خط عمودی كه از شروع باله پشتی می گذرد.

فاصله مخرج تا باله مخرجی Vent (VAFL – Anal Fin Length): فاصله بین مخرج تا شروع باله مخرجی. در خانواده Sparidae

فاصله پیش كیسه هوا PrGBL (Pre – Gas Bladder Length): خط عمودی كه از حاشیه خلفی توده گوارشی می گذرد و بین دو حاشیه عضلات قراردارد. در خانواده Soleidae

فاصله بین Pterygiophor باله های پشتی و مخرجی (BDT): خط عمودی كه از حاشیه خلفی توده گوارشی گذشته و بین دو پایه باله پشتی و مخرجی قرار دارد در خانواده كفشك ماهیان

طول پوزه SnL (Snout Length): فاصله افقی بین نوك پوزه تا حاشیه جلوی ناحیه پیگمانی چشم

فاصله بین نوك پوزه تا حاشیه خلفی حفره شكمی LsnAC ( posterior – margin abdomenal Length between snout – tip and) در خانواده Soleidae

قطر چشم ED (Eye Diameter): فاصله افقی كه از خط میانی ناحیه رنگین چشم می گذرد.

طول چین باله ای پیش مخرجی LPAFF (Length of preanal finfold) : خانواده های Hemiramphidae و Belonidae

اصطلاحات مربوط به ایكتیو پلانكتونها:

Larva : مرحله ای از رشد پس از تفریخ یا تولد تا زمان تكمیل شدن تمامی اختصاصات قابل شمارش خارجی (باله ها و فلسها) و ترك مكانهای ویژه برای زندگی پلاژیك می باشد. شایان ذكر است كه بعضی از گونه ها در خاتمه مراحل لاروی به زندگی پلاژیك ادامه می دهند. ولی در بعضی گونه ها با توجه به زیستگاه مورد نظر، احتمال غیر از این نیز وجود دارد.

Pelagic juvenile : مرحله جوان یك گونه قبل از مراحل ساكن شدن (Pre – Settlement) كه می تواند مانند نمونه های بالغ، كفزی (وابسته به بستر) و یا سطح زی (وابسته به محیط آزاد دریا) باشد.

Young Larva (Preflexion larva) مرحله ای از رشد كه از زمان تفریخ شروع شده و با شرع بالا رفتن و خمیدگی نوتوكورد خاتمه می یابد.

Old Larva (Flexion larva) : مرحله تكاملی لارو كه با خمیدگی نوتوكورد شروع و به عمود قرارگرفتن ا ستخوان یا صفحه هبپورال ختم می شود.

Postflexion larva: مرحله تكاملی از تشكیل باله دمی (موفقیت عمودی استخوان هیپورال) تا تكمیل خصوصیات شمارشی خارجی (شعاع باله ها و فلس ها) و ترك مكانهای ویژه زیستی به منظور زندگی پلاژیك.

(Pre – Settlement) Transition larva settlement : فرآیندی كه طی آن یك لارو و یا نمونه جوان محیط پلاژیك را ترك كرده و با محیط وابسته جهت تكمیل چرخه زندگی سازش پیدا می كند. این اصطلاح در مورد نمونه هایی كه پلاژیك هستند صدق نمی كنند.

Settlement Stage مرحله ای از رشد كه لارو پلاژیك یا جوان از نظر ظاهری و فیزیولوژی بدن آماده سازش با محیط اصلی زندگی می شود. این پدیده غالباً با جابجائی مكانی مرتبط است.

Myomeres : مجموعه ای از خطوط یا نوارهای ماهیچه ای بدن كه به دوگروه Post – Anal M و Pre – Anal M تقسیم می شوند.

مهناز ربانیها عضو هیئت علمی موسسه تحقیقات شیلات ایران

نظر خود را اضافه کنید.

ارسال نظر به عنوان مهمان

0 محدودیت حروف
متن شما باید بیشتر از 5 حرف باشد
نظر شما به دست مدیر خواهد رسید
  • هیچ نظری یافت نشد